Tanınmış Simalar

 HAYAT HİKÂYESİ VE ESERLERİNE KISA BİR BAKIŞ

Dr. Abdulhuseyn-i Zerrînkûb, Çağdaş İran’ın en büyük bilim adamlarından birisidir. Yarım yüzyılı aşkın bir süre, ders vermiş; yüzlerce makale ve kitap yazmış; tarih, felsefe, Fars dili ve edebiyatı, edebî eleştiri gibi çeşitli alanlarda incelemeler yapmış ve adını büyük İranlı araştırmacılar listesinin en başına yazdırmıştır.

Dr. Zerrînkûb’un ünü ülke sınırlarını aşmış ve tüm dünyaya ulaşmıştır. Türkiye’de de yakın zamanlarda üstadın “Medreseden Kaçış” (Firâr ez Medrese) adlı eseri Hikmet Soylu’nun çevirisiyle Anka Yayınları tarafından İstanbul’da basılmıştır.

Aslında İmam Muhammed-i Gazzâlî’nin hal tercümesini ele alan bu değerli eserin Türkiye’de basılması, “Nâme-i Âşinâ”nın İran’ın bu seçkin çehresini tanıtması için bir vesile oldu. Dr. Zerrînkûb gibi üstatların hayat hikâyelerini, eserlerini ve düşüncelerini tanımak, ad sahiplerinin hayırla anılması dışında, aynı zamanda bizzat bilgiye ve düşünceye saygı duymak demektir.

Büyük çağdaş edip, tarihçi, İslambilimci, İranbilimci, araştırmacı ve yazar Prof. Dr. Abdulhuseyn-i Zerrînkûb, 27 İsfend 1301’de Burûcerd’de dünyaya gözlerini açtı. İlk öğrenimini adı geçen şehirde tamamladıktan sonra, bir yandan orta öğrenimini sürdürürken dindar bir adam olan babasının teşvikiyle boş zamanlarında dinî bilimleri öğrenmekle meşgul oldu. Fıkıh, tefsir ve Arap edebiyatı eğitimi ile birlikte Arap şiirine de ilgi duymaya başladı.

Bütün tahsil hayatı boyunca (ilk öğrenimden Tahran Üniversitesi Fars Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden doktora alana kadar) daima en seçkin ve başarılı öğrenciler arasındaydı. Aldığı eğitimin yanı sıra, Hâc Şeyh Ebulhasan-i Şa’rânî’den felsefe öğrendi. Bir süre Tahran Lisesi’nde öğretmenlik yaptı. 1328’den (1949) itibaren haftalık Mihrigân dergisinin başyazarlığını üstlendi.

1330 (1951) yılı ve sonrasında, bir grup büyük İranlı bilim adamıyla birlikte Hollanda’da basılan İslâm Ansiklopedisi ve Gulâmhuseyn-i Musâhib’in gözetiminde basılan Dâiretu’l-Ma’ârif-i Fârsî’nin telif ve çeviri projesine katıldı.

Fakülteden arkadaşı olan Dr. Kamer-i Aryân ile evlendikten sonra (1332/1953) 1334 (1955) yılında Bediuzzamân-i Furûzânfer’in gözetiminde hazırladığı “Nakdu’ş-Şi’r, Târîh ve Usûl-i Ân”  adlı doktora tezini başarıyla savundu. Kısa bir süreliğine, ders vermek üzere, Prof. Furûzânfer tarafından Aklî ve Naklî Bilimler Fakültesi’ne davet edildi. 1335 (1956) yılında doçent unvanıyla Tahran Üniversitesi’nde çalışmaya başlayarak İslâm tarihi, dinler tarihi, kelâm ve fırka mücadeleleri tarihi, İslâm tasavvufu tarihi ve bilim tarihi okuttu.

1347-1349 (1958-1960) yılları arasında konuk öğretim üyesi sıfatıyla Amerika’nın California ve Princeton Üniversitelerinde İran tarihi ve tasavvuf tarihi dersleri okuttu. Ele geçirdiği fırsattan yararlanarak İspanyolca öğrendi. 1349’da (1960) İran’a geri döndükten sonra, Tahran Üniversitesi Edebiyat ve Beşerî Bilimler Fakültesi’ne geçerek tarih ve edebiyat bölümlerinde çalışmaya başladı. 1355-1356 (1976-1977) yılları arasında Tahran Üniversitesi Fars Edebiyatı Bölümü başkanlığını üstlendi. Bir yıl süren bu kısa dönemde, Edebiyat Bölümü için hazırlığı birkaç ay alan yeni bir program düzenledi. Bu programda dünyanın büyük üniversitelerinin benzer edebiyat bölümlerinde kullanılan bütün programlardan yararlanılmıştı. Üstat 1360-1362 (1981-1983) yıllarında Fransa’da yaşamış ve orada Mevlânâ’nın eserleri üzerinde geniş araştırmalar ve incelemelerde bulunmuştur

Bu seferler sırasında yerli yabancı pek çok bilim adamı ve yazarla tanışmıştır. Bunlar arasında Hanri Masse, Vladimir Minorsky, Gustave von Grone Baum, Herold Billy, Walter Bruno Hening, Philip Hutti, Bernard Lewis, Walter Hintz, Wolfgang Lents, Berthold Spuler, Joseph Scaht, Claude Cahen, Gilbert Lazard, Helmut Ritter, Alessandro Bausani’nin isimlerini zikretmek mümkündür. Dr. Zerrînkûb, dünyanın pek çok yerinde bilimsel toplantılara katılmış ve İran’ı temsil etmek üzere konuşmalar yapmıştır. Bunlar arasında Bağdat’taki Beşinci İslam Kongresi, Yeni Delhi’deki Yirmi Altıncı Uluslararası Müsteşrikler Kongresi, Viyana’daki Uluslararası Tarih Bilimleri Kongresi, Cenevre’deki Dinler Tarihi Kongresi, Tacikistan Duşanbe’deki Hâfız-ı Şîrâzî’yi Anma Toplantısı, önce İtalya’da sonra Amerika’daki  Nizâmî-yi Gencevî’yi Anma Kongresi, Paris’teki Orta Asya Ulusları Uygarlık Tarihi Projesi Sekreterleri Genel Kurulu, Münih’teki Mevlânâ’yı Anma Kongresi, Kirman’daki Hâcû-yi Kirmânî’yi Anma Kongresi ve Tahran’daki Orta Asya Ulusları İşbirliği Kongresi bütün bu toplantılardan sadece bir kısmını oluşturmaktadır.

Üstadın yaratıcı zihni, olağanüstü hafızası, engin ve hayret verici bilgisi ve güçlü kalemi, yabancı ülkelerin bilim adamları ve yazarları tarafından da çok iyi tanınmaktadır. Nitekim Cambridge Üniversitesi “Tarih” serisinin dördüncü cildinin bir bölümünü telif etmesi için, Hollanda’da basılan İslâm Ansiklopedisi de yeni basımında çeşitli makalelerin telifi için kendisini davet etmiştir. Buna ilaveten, Mevlânâ’nın eserlerinin büyük araştırıcısı unvanıyla 1374’te (1995) Münih’te düzenlenen Mevlânâ’yı Anma Kongresi’nin İranlı Sekreteri olarak seçilmiştir.

Edebiyat, tarih ve din araştırmalarının bu nadir insanı nihayet ciddi, derin ve geniş araştırmalarla geçen bir ömrün ardından 1378 yılı Ordibeheşt (Mayıs 1999) ayında dünyaya veda etmiş ve ebedî istirahatgâhına ulaşmıştır. 

Dr. Zerrînkûb’un Kitap ve Makalelerinin Bibliyografyası

1.      Felsefe-yi Şi’r yâ Târîh-i Tatavvur-i Şi’r o Şâ’irî der İran

2.      Bunyâd-i Şi’r-i Fârsî (Darmesteter’den çeviri).

3.      Edebiyât-i Feranse der Kurûn-i Vustâ ve Ronesans (V. L. Soline’den çeviri).

4.      Metafizik (F. Challe’den çeviri.)

5.      Do Karn-i Sukût

6.      Şerh-i Kasîde-yi Tersâiyye-yi Hâkânî (V. Minorsky’den çeviri).

7.      Fenn-i Şi’r

8.      Nakd-i Edebî

9.      Erziş-i Mîrâs-i Sûfiyye

10.  Târîh-i İran ba’d ez İslâm

11.  Bâ Kârvân-i Hille

12.  Gulâmhuseyn-i Sahib’in “Dâiretu’l-Maârif-i Fârsî’sinde pek çok madde.

13.  Şi’r-i Bî-durûg Şi’r-i Bî-nikâb

14.  Bâmdâd-i İslâm

15.  Tekdiraht

16.  Karnâme-yi İslâm

17.  Ez Kûçe-yi Rindân

18.  Yâddâşthâ ve Endîşehâ

19.  Firâr ez Medrese

20.  Ne Şarkî, Ne Garbî, İnsânî

21.  Târîh der Terâzû

22.  Aristo ve Fenn-i Şi’r

23.  Custucû der Tasavvuf-i İran

24.  Ez Çizhâ-yi Dîger

25.  Bâ Kârvân-i Endîşe

26.  Seyrî der Şi’r-i Fârsî

27.  Sırr-i Ney

28.  Târîh-i Merdom-i İran

29.  Defter-i Eyyâm

30.  Bahr der Kûze

31.  Nakş ber Âb

32.  Der Kalemrov-i Vicdân

33.  Pille Pille tâ Mulâkât-i Hodâ

34.  Pîr-i Gence, der Custucûy-i Nâ-kocâ-âbâd

35.  Rûzgârân-i İran

36.  Ez Gozeşte-yi Edebî-yi İran

37.  Ney-nâme

38.  Farsça ve İngilizce yüzlerce makale ve inceleme.