İRANOLOJİ

NÜFUS

Nüfus ve Nüfus Dağılımı

          Son istatistiklere göre İran’ın nüfusu 1996 yılı itibariyle 59,500,000 kişi ve yıllık büyüme oranı  %1,6 şeklinde belirlenmiştir. u rakamın 35,5 milyonu kentlerde 24 milyonu ise kırsal alanda yaşamaktadır. Ülkedeki 587 şehirden yaklaşık 50’si yüzbini aşkın nüfusa sahipken Tahran, Meşhed, İsfahan, Şiraz ve Tebriz gibi şehirlerin nüfusu ise  bir milyonun üstündedir. 7 milyonu aşkın nüfusu ile Tahran dünyanın en büyük şehirlerinden biridir. İran’ın kalkınmış 64,600 yerleşim biriminde 23.637.000 kişi yaşam sürmektedir. Her kilometre kareye yaklaşık 37 kişi düşmesi ve ülkedeki yaşamaya elverişli alanlar ile nüfus dağılımı oranı açısından İran dünyanın nüfus yoğunluğu olmayan ülkelerinden birini teşkil eder. Bununla birlikte İran’ın kuzey ve batı bölgesinde nüfus yoğundur. Kuzey sahil ovaları, Erdebil, Doğu ve Batı Azerbaycan eyaletleri ve Zagros’un kuzey yarısı ülke nüfusunun yoğun olduğu üç bölgedir.

          Tahran bünyesinde barındırdığı 11 milyon insan ile ülke  nüfus sıralamasında nüfusu en yoğun olan illerin başında gelir. En düşük nüfuslu il ise 440.693 nüfusla   Elam ilidir.

Oymaklar  ve Göçebe Hayat:

          Oymaklar İran’ın etnik tüm yaşantı ve kültür tarihinde uzun bir geçmişe sahiptir. Kabile ve oymakların geçimleri hayvancılığa dayandığından   bu alandaki ekonomik işlevlerin yanısıra doğal kaynaklar, otlaklar, göç esnasındaki yol güzergahları ve yerleşilen yerlerden yararlanma imkanların varlığı kabile ve oymakları yaylalara göç etmeye ve buralarda yaşamaya zorlamıştır. 1987 yılının Temmuz ayında ülkedeki göçebe oymakların sosyal ve ekonomik durumu ile ilgili yapılan sayım sonucunda İran’da bağımsız 96 kabile, 547 boy ve 180.223 ailenin (toplam 11,520,999 kişi) varolduğu  saptanmıştır. Hali hazırda bu rakam iskan politikaları ve yerleşik yaşam anlayışının gelişmesiyle azalma göstermektedir.

İstatistiksel Bilgiler: 1983 yılı resmi istatistiksel rakamlarına göre, İran’ın toplam nüfusunun %51,16’sını erkekler % 48,84’nü ise kadınlar oluşturmaktadır. 1991  yılı istatistiklerine göreyse İran, ortalama yaş açısından  dünyanın en genç ülkelerinden biridir. Toplam nüfusun %14,6’sını 5 yaş altı grup teşkil eder. Yaş ortalaması 17,56 yaş olan İran’da  toplam nüfusun yarısını 17,6 yaş altı genç grup oluşturmaktadır. .

Sağlık: Günümüz İran’ında ortalama ömür 67 yaştır. 1 yaş altı grupta görülen ölüm vakaları 1000’de 34; 5 yaş altındakilerdeyse 1000’de 42 oranında gerçekleşmektedir.

          İran dünyadaki istisnai ülkelerden biridir. Savaş döneminde çocuk ölümlerinin sayısının azaltılarak ülke halkının ortalama ömrünün uzatılmasında ulaşılan başarı bu gerçeği kanıtlamaktadır.

Okur-Yazar Oranı ve Öğretim: 1995 yılı verilerine göre ülkedeki 6 yaş üstü nüfusun %79,3’ü okur-yazar konumundadır. Zorunlu eğitim gören 6-14 yaş grubu oranı  %94,72; 15 yaş üstü grupta  %68,84’tür.

          Zorunlu eğitim gören nüfusun %94,3’nü kentlerde, %91,63’ün ise kırsal alanda öğrenim gördüğü saptanmıştır.

          Okuma yazma seferberliğinde görev alan  öğretmenlerin sayısı 1995 yılının en son istatistik rakamlarına göre 57,501 kişi olup halihazırda ise bu rakam artış göstermektedir. Cehalete karşı mücadelenin giderek arttığı süreç okuma-yazma sorununun gelecek on yıl içinde çözümlenmesini mantıklı ve uzak olmayan bir beklenti haline getirmiştir.

Öğrenim Düzeyi: 1995  yılı istatistiklerine göre ülkede 6 yaş üstünde öğrenim gören nüfusun %48,52’sini ilköğretim; %25,45’ni ortaokul; %17,90’nı Lise ve %6,49’nu yüksek okul öğrencileri teşkil etmektedir. 6 yaş   üstünde öğrenim gören toplam nüfusun %49,89’u erkek, %46,80’i ise kız öğrencilerden oluşmaktadır. Bu rakamlar önceki dönemlerle karşılaştırıldığında ülkedeki öğrenim düzeyinin yükseldiği ve okur-yazar oranının özellikle de kadınlar arasında arttığı gözlemlenmektedir.

Öğretim: 1994-1995 öğretim yılında ülke genelindeki okul sayısı 96.474, sınıf sayısı 566,836 ve özel öğretim, ana okulu, ilkokul, ortaokul ve lise düzeyinde öğrenim gören  öğrenci sayısı yaklaşık %17,9 milyon  olarak belirlenmiştir. Söz konusu öğretim yılında Yüksek Eğitim ve Öğretim Bakanlığı bünyesinde görev yapan eğitim görevlisi ve idari personel sayısı ise 931,400 kişi olarak  saptanmıştır.

          1993  yılı itibariyle 6-24 yaş arası nüfusun yaklaşık %66,6’sı (ki bu rakamın %72,06’sı kentlerde, %54,41’i kırsal alanda yaşayanlar oluşturuyordu) öğrenim görmekteydi. Bu oran 6-9 yaş grubunda daha yüksekti (%91,3).

          Öte yandan 1996 yılı devlet bütçesinden eğitim ve öğretime ayrılan pay 6000 milyar riyaldir. Bu rakam devletin toplumsal eğitim ve öğretime ne denli önem ve değer verdiğinin bir göstergesidir. Eğitim ve öğretime savunma sanayiinden daha çok bütçe tahsis eden Ortadoğu’daki tek ülke İran’dır. Ortalama olarak her üç İranlıdan biri öğrenimle meşguldür.

Yüksek Öğretim: 1994-1995 öğretim yılında ülke genelinde bulunan üniversite, yüksek okul, yüksek öğrenim merkezleri ile Eğitim ve Öğretim Bakanlığı, Kültür Bakanlığı, Sağlık, Tedavi ve Tıp Öğrenimi Bakanlığı’na bağlı enstitülerde   ve   özel   üniversitelerdeki öğrenim gören toplam öğrenci sayısı 1074032 olarak kayıtlara geçmiştir. Öğrencilerin büyük bir kısmının Sosyal Bilimler, Veterinerlik, Güzel Sanatlar ve Mimarlık dallarında öğrenim gördüğü bu dönemde lisans düzeyinde 837 bin; Lisans düzeyinde 114 bin; Yüksek Lisans düzeyinde 84 bin; doktora düzeyinde 50,5 bin ve doçentlik düzeyinde ise 8404 öğrencinin öğrenimle meşgul olduğu gözlemlenmiştir.

İş ve Meslek Durumu: 1993 yılı verilerine göre ülke çalışanları nüfusunun yaklaşık %67’sini özel sektör (işverenler, bağımsız işçiler, ücretle çalışanlar, ücretsiz çalışan aile fertleri) %30’nu ise  kamu ücretli çalışanları oluşturmaktadır. 1995 yılının en son istatistiksel bilgilerine göreyse Bakanlıklar ve diğer kamu kuruluşlarında (ülke istihdam kanunu kapsamında olan ve olmayan kuruluşlar) görev yapan devlet memurlarının sayısı 1959031 ve kamu sektöründe çalışan işçi sayısı ise 202495’tir.

          Bir milyondan fazla personeli bulunan Eğitim ve Öğretim Bakanlığı ile 240979 personele sahip Sağlık Bakanlığı  Kamu Sektörü çalışanlarının yaklaşık yarısını oluşturmaktadır. Sanayi Bakanlığı çalışanlarının sayısı ise 64680 kişi dolayındadır.

          Ülke genelinde çalışan nüfus sayısı yaklaşık 16 milyon işsizlik oranı ise %9,5’tır.

Önde Gelen Meslek Grupları: Ülkede çalışan nüfusun %24,45’i tarım, hayvancılık, ormancılık ve balıkçılık; %26,02’si sosyal, kamu ve özel hizmetler %18,82’si perakende, toptancılık, restoran ve hotel işletmeciliği; %0,83’ü  maden çıkarma; %17,69’u sanayii %097’si su , elektrik ve gaz; %9,11’i inşaat, %6,64’ü ulaştırma, iletişim ve ambarcılık ve %1,53’ü ise sigorta, mal ve hizmetler, hukuk ve ticari sektörlerinde çalışmaktadır.