|
ancak dar ve kıvrımlı
geçitler sayesinde sağlanabilmektedir. Başka bir örnek Zagras dağı
(batı sıra dağları) ise dik yamaçlı etekleriyle ve derin vadilerin
paralelinde uzayıp giden yüksek sıra dağlardan oluşur. Bu özellik
ülkenin iç kısımlarını Fars Körfezi bölgesinden ayırmakta ve bölgeyi
yüz binlerce yıl zamanda oluşan çok kıvrımlı vadiler ve nehirler
kanalıyla alçak ovarlarla birleştirmektedir.
Bu arada ülkenin kuzey ve güneyinde yer alan kıyı
ovalarını; Kevir ve Lut çöllerini İranın geniş çöl alanlarına örnek
olarak gösterebiliriz
SU KAYNAKLARI:
Ülke geneline düşen
yıllık ortalama yağış miktarı 250-300mm. arasındadır. Dünyadaki
yıllık ortalama yağışın (860 mm.) yaklaşık 1/3ne tekabül eden bu
miktar bir yandan İranı dünyadaki çorak bölgeler
kategorisine dahil ederken diğer yandan da suyun ulusal açıdan
taşıdığı hayati önemin kavranarak, son yıllarda mevcut su kaynakları
ve imkanlarından en iyi şekilde yararlanmak doğrultusunda, baraj
yapımı, suların sistemli olarak kontrol edilmesi ve bu çerçevede
bilimsel projelerin üretilmesi gibi alanlarda ciddi çabaların
gerçekleşmesine neden olmuştur.
AKARSULAR:
İran geniş bir
akarsu ağına sahiptir. Bu akarsuların büyük bir bölümünü-özellikle
de orta ve güney kesimlerde- yağış azlığı nedeniyle yıllar önce
kuruyan ve bahar zamanı mevsim yağışları ile eriyen dağ karlarının
birleşmesi sonucu kısa sürede kabarıp akan sel rejimli akarsular
oluşturur.
İrandaki önemli
nehirleri belli başlı üç grupta toplayabiliriz:
Birinci grup:
Aras, Sefidrud, Çalus,
Heraz, Grogan, Etrek nehirlerinin tamamı Hazar Denizine dökülür.
Yaklaşık 20.650 km² genişliğinde olan bu akarsu havzasının 350den
fazla büyük ve küçük birçok kolları vardır.
İkinci grup:
Kaynağını İranın bol
karlı batı dağlarından alan ve Fars Körfezine dökülen nehirlerdir.
Karın, Kerhe, Minab, Cerahi, Şur vs. nehirler İranın su miktarı en
bol olan akarsularıdır.
Üçüncü grup:
Bataklık veya iç
kesimlerde yer alan ve kum çöllerine dökülen nehirlerdir. Bu
nehirlerin başında Zayende Irmağı gelir. Zayende nehri İranın iç
kesimindeki geniş ovalık alanın geniş bir bölümünü suladıktan sonra
sularını Gavhuni bataklığına döker.
DENİZLER VE GÖLLER:
¨
Hazar
Denizi: İranın
kuzeyinde yer alır. 424.000 km² genişliğinde ve dünyanın en
büyük gölüdür. Uzunluğu kuzeyden güneye 1260 km. genişliği, en dar
noktada 200 km. en geniş noktada ise 550 km.dir. Gölün derinliği
kuzeyde 15 m. iken güneyde yaklaşık 1000 metreyi bulur. Suyu tuzlu
ve acıdır. Tuz yoğunluğu oranı 1000de 13tür.

¨
Fars Körfezi:
Yaklaşık 232.850
km² dir. Sıcak suları Hürmüz boğazı kanalıyla Umman denizi ve Hint
okyanusuna karışır. Kuzeydoğuda Ervend ırmağı ağzından başlayan ve
Güneydoğuda Hürmüz boğazına kadar uzanan Fars Körfezinin uzunluğu
yaklaşık olarak 805 kmdir. Genişliği yaklaşık 280 km. derinliği ise
ortalama 40-50 m arasında değişmektedir. Derinliğin en fazla olduğu
ve 100 metreye ulaştığı yer Hürmüz boğazıdır. Kaşm, Hürmüz, Lark,
Hengam, Harku, Farsi, Nahilu, Lavan, Hidurabi, Kiş, Sırrı, Abu Musa,
Tenebı Kuçek ve Tenebı bozorg İranın Fars körfezinde yer alan
adalarıdır.
¨
Hürmüz Boğazı:
Dünyanın en önemli
su yollarından biridir. Fars Körfezini Umman Denizi kanalıyla
dünyanın serbest sularına bağlar. Saatte 5 petrol gemisinin geçtiği
bu boğazın ana su yolu derinliğinin 115 metre, genişliğinin ise en
dar yerde 56 km olması büyük okyanus gemilerinin boğazdan geçmesine
imkan tanımaktadır. Hürmüz boğazının kuzeyinde yer alan Kışen
adası ile boğazın yakınlarında bulunan Hürmüz, Lar ve Hengani
adaları İran İslam Cumhuriyetinin söz konusu bölgede önemli su
yollarına hakim olmasını kolaylaştırmıştır.
¨
Umman Denizi:
Hint okyanusunun
bir bölümünü teşkil eden Umman Denizi İranın tek serbest denizidir.
Alanı 903 km² dir. Derinliği Çabehar Limanı yakınlarında 3389
metreyi bulur. İranın en büyük limanlarının Umman Denizi
kıyılarında kullanılıp kurulmuş olması ve gelişme göstermesi bu
denizin değerinin her geçen gün artmasına neden olmuştur. Öyle ki
Fars Körfezi Limanlarının ulaşım yolları bugün Umman denizi
kanalıyla sağlanmaktadır. |