İran’ın kuzeyde Hazar Denizi itibariyle bu denize kıyı ülkelerle de ortak sınırı vardır. Bu sınırın uzunluğu toplam 657 km’yi bulmaktadır. Ülkenin baştan başa güney  sınırlarını ise  2043 km uzunluğundaki iki önemli ve stratejik deniz; “Fars Körfezi” ile “Umman Denizi” sahilleri belirler.

       Ülke yerleşim birimleri bakımından 26 eyalet, 241 il, 647 ilçe 591 Kent ve 2191 köye ayrılmaktadır. 200 yılı aşkın süredir ülkenin merkez şehri konumunda olan Tahran halen İran İslam Cumhuriyeti’nin başkentidir.

YER ŞEKİLLERİ :

       İran engebeli ve dağlık bir ülkedir. Ülkenin değişik kesimlerinde uzanan sıra dağlar genel olarak dört ana bölüme ayrılır. Bu dağların deniz seviyesinden yüksekliği 3500 m’nin üzerindedir.

       Ülke yüzölçümünün 882.150 km²’si (% 4,54) dağlık alanlarla kaplıdır. Kuzey, batı, doğu ve iç kesimlerde uzanan sıra dağlar İran dağlarının başlıcalarını oluşturur.

       Söz konusu yükseltiler örneğin Alburz Sıra Dağları yüzlerce km. uzunluğunda olup buralarda ulaşım

ancak dar ve kıvrımlı geçitler sayesinde sağlanabilmektedir. Başka bir örnek Zagras dağı (batı sıra dağları) ise dik yamaçlı etekleriyle ve derin vadilerin paralelinde uzayıp giden yüksek sıra dağlardan oluşur. Bu özellik ülkenin iç kısımlarını Fars Körfezi bölgesinden ayırmakta ve bölgeyi yüz binlerce yıl zamanda oluşan  çok kıvrımlı vadiler ve nehirler kanalıyla alçak ovarlarla birleştirmektedir.

            Bu arada ülkenin kuzey ve güneyinde yer alan kıyı ovalarını; Kevir ve Lut çöllerini İran’ın geniş çöl alanlarına örnek olarak gösterebiliriz

SU KAYNAKLARI:

       Ülke geneline düşen yıllık ortalama yağış miktarı 250-300mm. arasındadır. Dünyadaki yıllık ortalama yağışın (860 mm.) yaklaşık 1/3’ne tekabül eden bu miktar   bir   yandan   İran’ı   dünyadaki   çorak  bölgeler kategorisine dahil ederken diğer  yandan da suyun ulusal açıdan taşıdığı hayati önemin kavranarak, son yıllarda mevcut su kaynakları ve imkanlarından en iyi şekilde yararlanmak doğrultusunda, baraj yapımı, suların sistemli olarak kontrol edilmesi ve bu çerçevede bilimsel projelerin üretilmesi gibi alanlarda ciddi çabaların gerçekleşmesine neden olmuştur.

AKARSULAR:

       İran geniş bir akarsu ağına sahiptir. Bu akarsuların büyük bir bölümünü-özellikle de orta ve güney kesimlerde-  yağış azlığı nedeniyle yıllar önce kuruyan ve bahar zamanı mevsim yağışları ile eriyen dağ karlarının birleşmesi sonucu kısa sürede kabarıp akan sel rejimli akarsular oluşturur.

       İran’daki önemli nehirleri belli başlı üç grupta toplayabiliriz:

Birinci grup: Aras, Sefidrud, Çalus, Heraz, Grogan, Etrek  nehirlerinin tamamı Hazar Denizine dökülür. Yaklaşık 20.650 km² genişliğinde olan bu akarsu havzasının 350’den fazla büyük ve küçük birçok kolları vardır.

İkinci grup: Kaynağını İran’ın bol karlı batı dağlarından alan ve Fars Körfezi’ne dökülen nehirlerdir. Karın, Kerhe, Minab, Cerahi, Şur vs. nehirler İran’ın su miktarı en bol olan akarsularıdır.

Üçüncü grup: Bataklık veya iç kesimlerde yer alan ve kum çöllerine dökülen nehirlerdir. Bu nehirlerin başında Zayende Irmağı gelir. Zayende nehri İran’ın iç kesimindeki geniş ovalık alanın geniş bir bölümünü suladıktan sonra sularını Gavhuni  bataklığına döker.

DENİZLER VE GÖLLER:

¨    Hazar Denizi: İran’ın kuzeyinde yer alır. 424.000 km² genişliğinde ve dünyanın en büyük gölüdür. Uzunluğu kuzeyden güneye 1260 km. genişliği, en dar noktada 200 km. en geniş noktada ise 550 km.dir. Gölün derinliği kuzeyde 15 m. iken güneyde yaklaşık 1000 metreyi bulur. Suyu tuzlu ve acıdır. Tuz yoğunluğu oranı 1000’de 13’tür.

¨    Fars Körfezi: Yaklaşık 232.850 km² dir. Sıcak suları Hürmüz boğazı kanalıyla Umman denizi ve Hint okyanusuna karışır. Kuzeydoğuda Ervend ırmağı ağzından başlayan ve Güneydoğuda Hürmüz boğazına kadar uzanan Fars Körfezinin uzunluğu yaklaşık olarak 805 km’dir. Genişliği yaklaşık 280 km. derinliği ise ortalama 40-50 m arasında değişmektedir. Derinliğin en fazla olduğu ve 100 metreye ulaştığı yer Hürmüz boğazıdır. Kaşm, Hürmüz, Lark, Hengam, Harku, Farsi, Nahilu, Lavan, Hidurabi, Kiş, Sırrı, Abu Musa, Tenebı Kuçek ve Tenebı bozorg İran’ın Fars körfezinde yer alan adalarıdır.

¨    Hürmüz Boğazı: Dünyanın en önemli su yollarından biridir. Fars Körfezini Umman Denizi kanalıyla dünyanın serbest sularına bağlar. Saatte 5 petrol gemisinin geçtiği bu boğazın ana su yolu derinliğinin 115 metre, genişliğinin ise en dar yerde 56 km olması büyük okyanus gemilerinin boğazdan geçmesine imkan tanımaktadır. Hürmüz boğazının kuzeyinde yer alan  Kışen adası  ile boğazın yakınlarında bulunan Hürmüz, Lar ve Hengani adaları İran İslam Cumhuriyeti’nin söz konusu bölgede önemli su yollarına hakim olmasını kolaylaştırmıştır.

¨    Umman Denizi: Hint okyanusunun bir bölümünü teşkil eden Umman Denizi İran’ın tek serbest denizidir. Alanı 903 km² dir. Derinliği Çabehar Limanı yakınlarında 3389 metreyi bulur. İran’ın en büyük limanlarının Umman Denizi kıyılarında kullanılıp kurulmuş olması ve gelişme göstermesi  bu denizin değerinin her geçen gün artmasına neden olmuştur. Öyle ki Fars Körfezi Limanları’nın ulaşım yolları bugün Umman denizi kanalıyla sağlanmaktadır.   

GÖLLER:          İran’ın başlıca göllerini Urumiye Gölü, Tuz Gölü, Bahtıgan Gölü, Meharlu Gölü, Zerivar Gölü ve Cazmoriyan Gölü oluşturur.   İKLİM:          İran çok çeşitli iklime sahiptir. Ülkenin iki ucu arasındaki bir günlük hava sıcaklığı farkı 50 °C’ye kadar ulaşabilmektedir. Kuzey, Batı ve Güneyde uzanan dağlar Hazar denizi, Akdeniz ve Fars Körfezinden esen nemli rüzgarın

ülkenin iç kesimlerinde etkili olmasını önler. Bu dağların dış yamaçlarındaki eteklerde hava nemli iç yamaçlarında ise kurudur.

Genel olarak ülkede iklim üç bölge de farklılık gösterir:

Birinci Bölge:

       Ülkenin toplam alanının yaklaşık 2/3’nü teşkil eder. Çöl iklimi ve yarı kurak iklim hakimdir.

İkinci Bölge:

       Dağ iklimi hüküm sürer. Soğuk ve normal dağ iklimi olmak üzere ikiye ayrılır.

Üçüncü Bölge:

            Hazar kıyılarında görülen iklimdir. Az genişlikteki ovalar ülke alanın yaklaşık 1/27’ni kaplar. Hazar’daki ovalar ile iç kesimdeki yüksek platolar boyunca uzanan Alburz sıra dağları iki zıt iklimi birbirinden ayırır. Aralıksız yağışlar, yoğun rutubet, sıcak hava ve yıl boyunca sıcaklık derecesinde oluşan az miktardaki farklılık Hazar bölgesi iklimini  İran’ın sair bölgeleri ile Ortadoğu’nun diğer  görülen iklimlerden ayıran özelliklerdir.