Haber

Pervin İtisamî

İşret ŞÂYİK

İslâmî Şûrâ Meclisi Tebriz, Azerşeb ve Osko İlleri Milletvekili

Büyük şair Pervin İtisamî, 25 İsfend 1285 yılında Tebriz’de dünyaya geldi. 7 yaşında şiir söylemeye başlayan Pervin’in 5600 beyit şiiri bulunmaktadır. Kaside, mesnevî ve ahlâkî ve dinî kıtalar yazmıştır. Güçlü bir sanatla, yetkin, sağlam aynı zamanda akıcı ve sade şiirler yazan Pervin, şiirinde Nâsır Hüsrev Kabadiyanî’nin etkisinde kalmıştır. Şiirleri tevhidî ruhu yansıtmakta olup Allah’ı tanımaya ilişkin öğretilerle doludur. Pervin, Fars şiirinin sultanı, bilge bir şairdir. 

Tahran’da yaşayan Pervin İtisamî, 16 Ferverdin 1320 ylında vefat etmiştir. Kabri mukaddes Kum şehrindedir. 

Pervin İtisamî’nin Kişiliği 

Allâme Muhammed Kazvinî, Pervin’i “kadın şairlerin meleği” sözleriyle niteler. Fars ilminin ve edebiyatının büyükleri, bilge Pervin’e “İran şiirinin kraliçesi” lakabını vermişlerdir. Bilge Pervin’in şiiri, form ve kalıp açısından “düne ait”, düşünsel olarak ise “bugünün” şiiridir. 

Pervin’in şiiri, uslûbu, kişiliği, felsefî düşüncesi ve ahlâkî görüşleri ile diğer birçoklarının şiirinden ayrılır. Pervin’in şiiri, bir zamana, bir duruma ve bir kişiye has değildir. Beğenilen yüce ahlâkî tehzip, terbiye ve talimin şiiridir. Ruhu yücelten sevginin, duygunun ve erdemin şiiridir. Ona çekicilik katan, şiirindeki çaba, himmet ve girişimcilik nağmesidir. Şiiri, uyanış, takvâ ve kurtuluş türküsü; zülme direniş çağrısıdır. 

Pervin’in şiiri, diğerlerinin manzumelerinde görülen yapmacıklıktan uzaktır. O, farklı ortamlarda inancını açık bir şekilde beyan etmekten çekinmemiştir. Kasidelerinde, temsillerinde ve seçtiği konularda O’nun bu imtiyazı kendisini göstermektedir. Pervin, özgür, hassas, ince ruhlu doğaya sahip, yaratıcı ve bağımsız bir bireydir. O, dalkavukluktan bıkmıştır ve yüce bir onura sahiptir.  

Pervin İtisamî’nin Şiirinin Niteliği Hakkında 

O, “Nohut ve Fasulye” şiirinde olduğu gibi teşhis sanatında benzersizdir. “Mercimek ve Burçak” şiirinde olgunlaşma ve kemâle ermeyi işlemiş, “Seher Vaktinin Ümitsizliği” adlı şiirinde ise soyut varlıklara can vermiştir. Tasvir ve hayalin kendine has yansıması ki değerli bir yöne sahiptir “İp ve Bahçıvan” şiirinde kendini göstermiştir. Yine “Zincir” adlı şiirinde bir delinin ayağına bağlanan zinciri tasvir etmiştir. Bu zincir, delinin dinleyicisi ve sabır taşıdır ve şairâne bir şekilde delinin sözlerini anlamaktadır.  

Şiirin hamuru aşktır. Pervin, bir büyük şairin sahip olması gereken gerçek aşka yani hakîkate, maneviyata ve makulata yönelik aşka sahiptir. O öyle bir aşktır ki insanın yaratılış temeli onun üzerine atılmıştır. Bu aşk Pervin’in Dîvân’ının esasını oluşturmaktadır. 

Pervin İtisamî, yaşadığı dönemde eşitsizliği, zorbaların ve yöneticilerin zulüm ve baskısını yakından tanımış, zâlimlerle mücadelede pay sahibi olmuştur. Kalem kılıcı ile savaş meydanına çıkmış, sağlam bir duruş ile zulme karşı koymuştur. 

Mazlum insanı savunuşunun yankısı “Kapıcı Hırsız” şiirinde; zulme karşı direnişi ise “Yetimin Gözyaşı” adlı şiirinde en yüksek seviyesine çıkmıştır. Kalbi, halkın fakirliği karşısında ezilmiş, Rıza Han’ın doymak bilmezliğine karşı ise mücadele etmiştir.  

Pervin, insanoğlunun mazlumluğunu düşünür. Onun için ırkın, dinin, dilin ve ulusun anlamı yoktur. Ey “Eziyet Gören” adlı şiiri onun bu inancını göstermektedir.  

Pervin, zulüm karşı mücadele konusunu en güzel biçimiyle “Yaşlı Kadın’ın Adalet İsteği” adlı şiirinde işler. 

“Yeme içme sırasında bizim ekmeksiz soframıza bak

Göreceksin ki orda refahın adı sanı yok.” 

Veya “Kadı” adlı şiirinde o, altın ve gümüşe tamah edip de hataya düşen kadıların adalet yerine nasıl zulüm işlediklerini anlatır. 

“Yıldırım” adlı şiirindeki şu beyit Pervin’in yüce ruhunun göstergesidir. 

“Gönlü kararmışların bu karalıktan üzüntüsü mü var

Bihaberlerin Allah’tan ne haberi var?” 

Pervin öyle büyük bir şairdir ki kafiye sorunu yaşamaksızın 52 beyitlik bir şiir yazmıştır. 

Pervin’in gazelleri, beş şiiriyle “Arzular”, “Yadigâr” … şiir ve edebiyat alanında sayılır. 

Pervin’in duygu dolu düşünceleri o kadar incedir ki insan toplumuna müptela olmuş sorunları iki damla kanda da bulur. Zenginin fakire karşı övünmesi, şahın dilenci karşısındaki iftiharı ve akıllının deli karşısında kendisini üstün görmesi. 

“Biri diğerine ey sen kan

Ben bir şekilde buraya elden düşmüşüm

Diğeri dedi ki ben dikenin acısıyla

Diken toplayanın ayağından damlamışım” 

Pervin şiirlerinde yetimleri, elden ayaktan düşmüş yaşlı kadınları, eziyet görmüş dul kadınları ve diğer mahrum insanları konu edinmiştir. 

İki şiirin münazarası bir hamasedir. Pervin’in şiirinde ilginç münazaralar vardır. Pervin’in en ilginç münazarası “Nadirlerin Mimarı” adlı şiirinde geçer. Bu şiirde karınca ile tasın hikâyesi anlatılır. Karıncanın düşüncelerinin akması anlatılır. Oysa tasın ne düşüncesi vardır, ne de bu yönde bir ihtiyacı. Amaç rızık elde etmektir. Ama karınca o kadar çok çalışıp çabalamaktan söz eder ve bu konuda o kadar ısrarcı davranır ki sonunda tas dile gelir. 

Pervin, Nâsır Hüsrev’den etkilenmiştir. Sözgelimi birinci kasidesi vezin ve kafiye açısından Nâsır Hüsrev’in kasidesinin aynısıdır. 

Pervin’in kasidesinin başlangıcı: 

“Ey gönül boş yere dünya gamı çekme

Gelmemiş yarın için düşünceye dalma” 

Nâsır Hüsrev’in kasidesinin başlangıcı: 

“Ey dünya sohbetine yönelen

Sesini mutlu ve yüksek kılan” 

Kadının Konumu 

Pervin, dünyevî aşktan hiçbir zaman söz etmemiştir. Bunun nedeni onun dünyevî aşkın rezilliğini bilmesinden ve bu hakîm şairin fıtrî hicap ve hayasından kaynaklanmaktadır. Pervin’in aşkı yücedir ve beşeriyet âlemine sevgi çerçevesindedir. Dr. Zerrinkub’un deyimiyle o: “şiir ve irfân diyarında erkek gibi kadındır.” 

Pervin kadının hamasesini, kadının duygusal irfanına dönüştürmüştür. Pervin şiirinde kadının irfanî ve duygusal ruhunu göstermeye gayret etmiştir. 

Pervin bazı şiirlerinde kadının hakları konusunu bağımsız olarak işlemiştir. Kadının konumu ile ilgili olarak söylediği en büyük şiir “Üns Meleği” adlı şiiridir. O bu şiirinde kadının kişiliğini gönül alıcı bir şekilde resimlemiş, kendi dinî inançlarının tamamından bu şiirinde faydalanmıştır. 

“Kadının olmadığı sarayda, üns ve şefkat yoktur.” 

“Fakirin Üzüntüsü”, “Güçlü ve Güçsüz”, “Yoksul”, “Karabahtlı”, “Yaşlı Kadının Şikayeti”, “Yaralı Kalp”, “Keman ve Kaza”, “Arzulu Çocuk”, “Uzak Görüşlü Anne” gibi şiirlerinde kadını, özellikle anneyi savunmuştur. 

Pervin İtisamî, halktan çokça söz eden, ancak halkın kendisinden çok az söz ettiği bir şairdir. Oysa değerlerin ve düşüncelerin şairi olduğu için onun anısı değerlidir. Çünkü o, özgürlüğün, direnişin yıldızıdır. Şiirleri tevhidî düşünce ile dolu, dinî ve Kurânî içerikle kaplıdır. Hikmet dolu şiirleri muhtelif toplumsal sınıfların dili olmuştur. Pervin’in şiirinin, halkın şuur ve düşüncesinin aynası ve kurtuluş şevkinin aydınlık çeşmesi olduğu söylenebilir. O, edebiyat feleğinin yıldızı, İran edebiyat göğünün parlak yıldızıdır.

Bu yıl, Pervin İtisamî’nin doğumunun yüzüncü yılı olup aynı zamanda İran Meşrutiyet’inin yüzüncü yılı ile çakışmaktadır. Onu saygıyla anıyoruz. Bu yıl Mart ayında Tebriz’de Pervin İtisamî anısına bilimsel bir toplantı ve ona saygı amaçlı bir şiir gecesi düzenleyeceğiz. Ayrıca, Pervin İtisamî adına bir ödül verecek ve düzenlenen bir merasimde dereceye girenlere bu ödülü vereceğiz. Önümüzdeki yıl Pervin İtisamî’nin hayatını konu alan bir sinema filmi hazırlanmasını planlamaktayız. Yine şiirlerinin görüntülü olarak seslendirildiği bir televizyon programı hazırlanmasını ve Dîvân’ının yeni baskısını yayımlamayı hedefliyoruz. Pervin İtisamî’nin Tebriz ve Tahran’daki evleri, bayan faaliyetlerinde kullanılmak ve kültür, edebiyat ve araştırma merkezine dönüştürülmek üzere tarafımızdan satın alınmıştır. Bu evlerde, Pervin’in şiirini, yöntemini, görüşlerini ve daha birçok başka konuyu inceleyecek kalıcı bilimsel faaliyetler yürütülecektir. 

Pervin İtisamî ince ve değerli ruhundan ötürü takdire şayan, anılmaya layıktır. Bu hakîm bayanı anmak, ilim ve edebiyat alanında çaba göstermiş tüm düşünürleri, özellikle bayanları anmaktır. Bu faaliyetler toplumun olgunlaşması ve ilerlemesinde de etkili olacaktır. 

Adı yüce, ruhu şad olsun.