VASSAFUL - HADRA

          25- Vassâfu’l-Hadrâ: “Vassâfu’l-hadrâ” lakaplı, “Şeref” mahlaslı ve “Vassâf” diye meşhur Edib Şerefuddîn (veya Şihâbuddîn) Abdullah b. İzzuddîn Fazlullah-i Şîrâzî, VII/XIII. ve VIII/XIV. yüzyılların tanınmış edip, şair ve tarihçilerindendir. 663/1265 yılı dolaylarında Şîrâz’da doğmuş ve burada öğrenimle uğraşmıştır. Daha sonra babası gibi Fars İlhânlıları sarayında divan yöneticiliği yapmış, Hâce Sadruddîn Ahmed Hâlidî-yi Zencânî ve Hâce Reşîduddîn Fazlullah-i Hemedânî’nin ilgi ve teveccühüne konu olmuştur. Vassâf, 699/1299 yılından itibaren Cuveynî’nin Târîh-i Cihânguşâ’sına bir zeyl yazmak amacıyla ünlü kitabı Tecziyetu’l-Emsâr ve Tezciyetu’l-A’sâr’ı yazmaya başlamış. Bu kitap, Moğol Kaanları konusundaki bilgilerin, daha sonra el-Musta’sım dönemindeki Bağdat’ın durumu konusundaki bilgileri, onun Hulâgû ile yaşadığı bilgilerin zikredilmesi ile başlamış. Kitapta İlhânlılar ve onların çağdaşları konusunda 728/1328 yılına kadarki olaylar, ayrıca Salgur hanedanı, müellifin zamanına ka-darki Fars’ın durumu, Lor Atabekleri ve Dehli padişahları konu¬sunda çok faydalı bilgiler de yer almaktadır. Kitabın önemli özelliklerinden birisi, müellif zamanındaki toplum¬sal yapı konusundaki birçok konuyu ve İlhânlı yöneticilerinin pençeleri altında inleyen zamanının hal¬kının içinde bulundukları kötü durumu eleştiren konuları içeren bir şe¬kilde yazılmış olmasıdır. Vassâf’ın bu kitaptaki inşası, tamamıyla sanatlı olup Arapça kavram, terkib, atasözü ve şiirlerden yararlanma noktasında şaşırtıcı derecede aşırılık göstermiş, sözünde unutulmaya yüz tutmuş ya¬bancı keli¬meleri ve zor sanatları kullanmıştır. Hatta öyle ki sanatta aşırıya kaçmış olması kitabın birçok yerinde okuyucunun konuyu geç anlamasına neden olmuş ve okuyucunun eleştirisine konu olmuştur. Vassâf’ı, Farsça vezinli sanatlı inşa noktasında eski üstatların sonuncusu olarak kabul etmek gerekir. Vassâf’ın kendi işindeki gücü ve nesirdeki sanatlı yazının en son derecesinde ilerleyişi, kitabının sonraki yüzyıllarda sürekli Fars edebiyatı ve inşasının öğretimindeki sanatlı nesrin en üst örneklerinden ol-masına ve bu amaçla kullanılmasına neden oldu. Vassâfu’l-Hadrâ, Arapça ve Farsça şiirde de yetenekliydi ve beyitlerinden ve kıtalarından çoğunu kitabında zikretmiştir.