Tıp ve Eczacılık

          Bu dönem alimlerinin tıp ve eczacılık alanında yazmış oldukları eser¬ler bir hayli fazla olup dikkate değerdir. Özellikle tıp kitapları üzerine şerhler yazma dikkate değer olup bu yolla önemli birkaç eser meydana gelmiştir. Bunlardan birisi İbn Nefîs-i Karşî (Alâuddîn Ebû’l-Hasan Ali b. Ebi’l-Hazm, ö.687/1288)’nin yazdığı şerhtir. Karşî hadis, edebiyat, man¬tık ve fıkıh usulü alanında da üstattı. Tıp alanında da İbn Sina’dan sonra ona eşdeğer kimse görülmemekteydi. Ebû’l-Feth İskenderî ve Ebû’l-Fazl b. Kuşk onun öğrencilerindendi. Karşî’den Şerh-i Kanûn-i Karşî dışında tıp alanında seksen ciltlik Şamil adlı ünlü eseri de kalmıştır. Aynı za¬manda kanın akışı konusunda vermiş olduğu bilgiler de önem arz eder. Kânûn’un diğer şerhlerinden birisi de Kutbuddîn Şîrâzî’nin 710/1311 yı¬lında yazdığı et-Tuhfetu’s-Sa’diyye adlı eseridir. Allâme, ondört yaşın¬dayken babasının 648/1250 senesinde ölümünden sonra Şîrâz’daki Mu¬zafferî hastanesinin doktor ve uzmanı oldu. Kendisine nispet edilen bir diğer eseri Risâle fi Beyâni’l-Hâceti ile’t-Tıp ve Âdâbu’l-Etbâ ve Vesâyâhum olup üç fasıl halinde kaleme alınmıştır. Kânûn’un bir diğer şerhi de Nefâisi’l-funûn adlı eserin sahibi Allâme Şemsuddîn Muhammed b. Mahmûd Âmulî’ye aittir. 536/1142 senesinde öldürülen Şerefu’z-zaman Muhammed İlekî’nin yazdığı Külliyât-i İlekî adlı eseri de şerh etmiştir. Sözü edilen bu şerhlerden başka İbn Sina’nın Kânûn adlı eseri üzerine Kutbuddîn İbrahim b. Ali Mısrî (ö.618/1221)’nin şerhi, es-Sâmirî Ebû Yu¬suf b. Genâim (ö.681/1282)’in şerhi, İbn Allâme (Necmuddîn Ahmed b. Fazl, ö.652/1254)’nin şerhi, İbnu’l-kıf Yakûb b. İshak Kerekî (ö.658/1259)’nin şerhi, Seyyid Kâzerûnî’nin Tevzihât adlı şerhi, Zeyne’l-arab Mısrî’nin şerhi ve Çağminî-yi Harezmî’nin şerhi meşhurdur. Moğol saldırıları sırasında hayatta olan ve bu kargaşa içinde yok olan tıpçıların en büyüğü 618/1221 yılında öldürülen Necîbuddîn Semerkandî (Ebû Hamid Muhammed b. Ali b. Ömer)’dir. Bu ünlü tıpçının önemli eserlerinden birisi el-Asbâb ve’l-Alâmât adlı kitap olup Burhânuddîn Ne¬fîs b. İvez-i Kirmânî, ona önemli bir şerh yazmıştır. Diğer eserleri Usûlu Terkibu’l-edviye, Edviyetu’l-mufrede, Kavânînu Terkibu’l-edviyetu’l-kal¬biye, Mudavatu ve Ce‘a’l-mefâsil vb. birkaç kitaptır. Bu dönemin önemli eczacılık kitaplarından İbnu’l-kebir olarak tanı¬nan Yusuf b. İsmail Hoyî’ye ait Malayesa‘u’t-tabibu Cehle adlı kitap, Hâcî Zeyne’l-Attâr olarak bilinen Ali b. Hüseyin Ensârî’nin müfred ve mürekkeb ilaçlar konusunda 770/1369 senesinde Farsça yazılmış İhtiyârât-i Bedi‘î adlı eseri ünlüdür.