Tarih Maddesi

          VII/XIII. yüzyıldan itibaren Fars edebiyatında yeni bir konu belirmeye başladı. Bu da, bir padişahın tahta oturuşu veya ölümü yada öldürülmesi veya bir emir, vezir, şair yada hekim vb. kişilerin ölümü veya öldürülmesi gibi çeşitli olayları dile getirmek üzere kısa kıta¬lar içinde tarihlerin zikredilmesidir. Tabii olarak bu şekilde oluşturulan şiir kısa bir kıta olup şair, onun son bir-iki beytinde zikretmek istediği ta¬rihi zikreder, ondan önceki beyitleri de övgü için kullanır. Tabii olarak bu mukaddime, tarihi zikredilmiş olan kişi veya olayın tanıtımı ve önemini beyan etmek için söylenmiştir. Kavram olarak şiirde bu tür tarih söyleme, “Tarih yapma maddesi” diye tanımlanır. Bu dönemden kalmış olan ta¬rihlerin maddesi iki gruba ayrılır. Birincisi, açık tarih, yani gün, ay ve yıl ile yetinilen tarihlerin zikredilmesi gibi. Buna örnek olarak İbn Yemîn-i Feryûmedî’nin Sultan Ebû Sa‘îd Bahâdırhan’ın vefatı üzerine söylediği aşağıdaki tarih maddesi verilebilir: Hicret yılından yedi yüz otuz altı geçince Son Rebi (Rebiu’l-ahir)’den de on üç geçmişti. Karabağ’da alemin sultanı Bu Sa‘îd’in başından İlahî takdir eli şahlık yularını kapıp gitti. İkincisi, içinde günlerin ve yılların ebced hesabına göre zikredildiği kıtalardır. Bu hesapta, Arap harfleri ebced düzenine göre, “bir”den “bin”e kadar numaralandırılmıştır. Bu harflerden her biri bir sayıya karşılık ola¬rak kullanılır. Fars şiirinde bu madde tarihlerinin en önemli faydaların¬dan birisi önemli tarihlerin dikkatlice tespit ve korunması olmuştur.