Sâkî-nâmeler

         Sâkî-nâmelerin nazmedilmesi, manzume ve mesne¬vilerdeki ve çoğunlukla mutakarib bahrinde söylenmiş bu konudaki be¬yitlerin seçilmesi, bu dönemden itibaren uzun bir süre Fars şiirinde te¬veccüh konusu olmuştur. Sâkî-nâme, gerçekte Arap edebiyatındaki daha sonra da Fars edebiyatındaki Rûdekî, Beşşâr ve Menûçihrî zamanından başlamış hamriyelerin mevlid kısmıdır. Fakat muğni-nâmelerle birlikte olan gerçek sâkî-nâmeler, hepsinden daha çok ve daha iyi Nizâmî-yi Gencevî’nin tarihî manzume yada tarihî hamasesi İskender-nâme’de, hi¬kaye ve konuların başında ve sonunda yer verdiği ve içinde cismaniyetten uzaklaşma, geçici dünyanın vefasızlığı ve insanoğlunun kısa ve verimsiz hayatının elem verici sonunun beyanını, hikmet ve vaazları içeren üstün anlamları sahip olduğu sihirli ve gönül okşayıcı diliyle açıkladığı sayılı da¬ğınık beyitlerinin mevlid kısımlarıdır. Nizâmî, bağımsız bir sâkî-nâme ve muğnî-nâme yazmadı. Ancak İskender-nâme’sinde getirmiş olduğu dağı¬nık beyitlerinin tamamından çok üstün anlamlar içeren iki yüz beyit ola¬cak kadar güzel ayrı bir manzume oluşturmak mümkündür. Nizâmî’den sonra onun takipçileri sâkî-nâme ve muğni-nâmeler yazmaya el attılar. Fahruddîn-i Irâkî’nin (در ميکده می کشم سبويی) matlaıyla başlayan ünlü terci’-i bendi bu tür anlamları içermektedir. Emir Husrev ve Hâcû da Nizâmî’yi takip ettiler. Hâce Şemsuddîn Hâfız’ın, kendisinden sonraki dönemlerde Sâkî-nâme diye adlandırılan kısa bir mesnevisi vardır. Bundan sonra da Fars şiirinde bağımsız olmayan sâkî-nâmelerin söylenmesi geçerlilik ka¬zandı. Timurlular döneminin sonlarına ve Safevi döneminin başlarına kadar böyle devam etti. Ondan sonra bağımsız sâkî-nâmelerin söylen¬mesi, galiba Hâfız’ın yaptığı şekilde kullanıldı. Bu türden sâkî-nâme söy¬leyenlerin başında Ummîdî-yi Tehrânî (929/1523 senesinde öldürüldü) gelir. Onun sâkî-nâmesi kendine özgü bir güzellik ve çekiciliğe sahiptir.