SEYYİD RAZÎ VE NEHC'ÜL-BELÂĞA

   Seyyid Razî (r.a) şahsen Hz. Ali"nin (a.s) buyruklarının  hayranlarındandı. Seyyid Razî edebiyatçı, şair ve söz ustası bir  kişiydi. Onunla aynı dönemde yaşayan Sealibî, hakkında şöyle der:

"O  bugün asrın en gözdesi, Irak"ın en şerefli seyitlerindendir. Soy ve boy  asaletiyle birlikte güzel edep ve üstün fazilet sahibidir… Ebu  Talipoğulları arasında o kadar seçkin şair olmasına rağmen o, Ebu  Taliboğulları şairlerinin en üstünüdür. Bütün Kureyş"te ona  ulaşabilecek bir şair yoktur dersem abartmış olmam."

    Seyyid Razî edebiyata ve özellikle Hz. Ali"nin (a.s) sözlerine  hayranlığından olacak ki, Hz. Ali"nin (a.s) sözlerine daha çok fesahat,  Belâgat ve edebiyat açısından bakmaktaydı; dolayısıyla o hazretin  sözlerinin seçiminde bu özelliği göz önünde bulundurmuştur. Yani  Belâgat açısından özel bir belirginliğe sahip olan sözler dikkatini  daha çok çekmiştir. Dolayısıyla Hz. Ali"den (a.s) seçip derlediği bu  eserin ismini "Nehc"ül-Belâğa" koymuştur. İşte yine bu açıdan bunların  senet ve kaynaklarına değinmeye önem vermemiş, sadece özel bir  münasebetten dolayı ilgili hutbe veya mektubun kaydedildiği kitabın  ismine değinmiştir.

   Bir tarih veya hadis mecmuasında, ilk  olarak o mecmuanın senet ve kaynağının bilinmesi gerekir; aksi durumda  itibarını kaybeder. Fakat bir edebiyat eserinin değeri onun incelik,  güzellik, fesahat ve Belâgatındadır. Buna rağmen yine de Seyyid  Razî"nin bu paha biçilmez eserin tarihî ve diğer değerlerinden gafil  olduğu ve sadece onun edebî değerine dikkat ettiği de söylenemez.

   Seyyid Razî"den sonraki dönemlerde başkalarının Nehc"ül-Belâğa"nın  senet ve kaynaklarını toplamaya girişmeleri çok sevindirici bir  olaydır. "Nehc"üs-Seade fî Müsted-rek-i Nehc"il-Belâğa" kitabının bu  alanda yazılan kitapların en kapsamlısı ve en genişi olduğu  söylenebilir. Bu kitap şimdi, Muhammed Bâkır Mahmudi adında Iraklı  araştırmacı ve değerli Şiî bilginlerinden biri tarafından  hazırlanmaktadır. Bu değerli kitapta Hz. Ali"nin (a.s) hutbeleri,  emirleri, yazı ve mektupları, vasiyetleri, duaları ve veciz sözleri  toplanmıştır. Bu kitap elimizdeki Nehc"ül-Belâğa"ya ilaveten Seyyid  Razî"nin seçmediği veya elde edemediği bölümleri de içermektedir.  Bildiğim kadarıyla sadece veciz sözlerin bir bölümü dışında hepsinin  senet ve kaynaklarını toplamıştır. Şimdiye kadar bu kitabın dört cildi  basılarak yayınlanmıştır.

   Şunu da unutmamak gerekir ki Seyyid  Razî, Hz. Ali"nin (a.s) sözlerini toplamaya girişen tek kişi değildir.  Başkaları da bu alanda farklı isimlerde kitaplar yazmışlardır.  Bunlardan en meşhuru Muhakkik Cemaleddin Hansarî"nin Farsça"ya  şerhettiği ve son zamanlarda değerli araştırmacı bilgin Mir Celaleddin  Muhaddis Urumavî"nin çabasıyla Tahran Üniversitesi tarafından basılan  Amidî"nin "el-Gurer ve"d-Durer" adlı kitabıdır. Kahire Üniversitesinde,  Ulum Fakültesinin müdürü olan Ali el-Cundi, "Ali b. Ebutalib, Şiir ve  Hikmetleri" adlı kitabının mukaddimesinde bu mecmualardan birkaçının  ismini zikretmektedir; bunlardan bazıları öylece el yazısı hâlinde  kalmış ve şimdiye kadar ba-sılmamıştır; bu kitaplardan bazıları  şunlardan ibarettir:

1- "el-Hutet" kitabının yazarı Kuzaî"nin topladığı "Dusturu Mealim"il-Hikem".

2- "Nesr"ul-Lealî". Bu kitap Rusyalı müsteşrik tarafından kalın bir ciltte tercüme edilip yayınlanmıştır.

3- "Hikemu Seyyidina Ali". Bu kitabın el yazısı nüshası Dar"ul-Kutub"il-Mısriyye"de mevcuttur.