SARF VE NAHİV

          Bu dönemdeki Arapça sarf ve nahvi her ne kadar edebî müelliflerin ilgi konusuysa da aynı zamanda genel tarz, öğretmenler için ders kitapla¬rının yazılması, şerh ve haşiye yazımı şeklinde idi ve öğrencilerin işi kolay kavraması için bir kısım manzumeler ortaya çıktı ki bunlardan birisi Yahya b. Abdulmu’tî (ö.628/1230)’nin nahiv konusundaki Elfiye-i İbn Mu’tî adlı eseridir. Bir diğeri de İbn Malik’in Elfiye’si olup Cemâluddîn Ebû Abdullah Muhammed b. Abdullah Tâyî’den (ö.672/1273) Hulâsa adıyla meşhurdur. Bu esere değişik şerhler yazılmıştır. Yazarın oğlu tara¬fından yazılan Şerh-i İbnu’l-Musannif adlı meşhur şerh, Şerh-i İbn Ümmi Kasım, Şerh-i İbn Akil bunlardandır. Nahiv konusunda bir başka önemli manzume de VII/XIII. yüzyılın meşhur alimi, Dimaşk Camii mü¬derrisi ve Kâfiye (nahiv konusunda) ve Şafiye (sarf konusunda) kitapları¬nın da sahibi İbn Hâcib (Cemâluddîn Ebû Amr Osman b. Ömer-i Mâlikî, 570-646/1248)’in Vâfiye adlı eseridir. Raziyuddîn Esterâbâdî (ö.717/1317), İbn Hâcib’in Kâfiye’sine bir şerh yazmıştır ki taşıdığı önemden dolayı daha sonraları Mîr Seyyid Şerîf-i Curcânî ona bir haşiye yazdı. Aynı şekilde Seyyid Ruknuddîn Hasan b. Muhammed Esterâbâdî (ö.717/1317) İbn Hâcib’in Kâfiye’sine büyük, küçük ve orta olmak üzere üç şerh yazdı. Nizâm-i A’rec’in de Şafiye’ye Şerh-i Nizâm adında bir şerhi vardır. İzzuddîn Zencânî, sarf ilmi konusunda el-Hâdî ve et-Tasrîf adındaki kitapları yazdı. İkincisi el-‘İzzî diye meşhur olup Sa’duddîn Taftazânî ona bir şerh yazmıştır. Cemâluddîn Erdebilî (ö.647/1249) Cârullah Zemahşerî (ö.538/1143)’nin Enmuzec adlı kitabını şerh edip Şerh-i Enmuzec diye adlandırdı. Muhammed b. Ömer Hucendî (ö.700/1301), nahiv konusunda el-Mekalid adlı kitabını Nâsıruddîn Mutarazzî-yi Harezmî (ö.610/1213)’nin el-Misbâh’ına şerh olarak yazdı. Fazıl-i Esferâyinî (ö.684/1285) el-Misbâh kitabına el-Miftâh adıyla bir şerh yazdı. Nahiv konusunda el-Lubâb fi İlmi’l-i’râb adıyla bir başka eser de yazmıştır ki buna da değişik şerhler yazılmıştır. Mîr Seyyid Şerîf-i Curcânî (740/1340-816/1413), sarf konusunda Şerh-i Râzî’ye bir haşiye, İbn Hâcib’in Kâ¬fiye’sine Farsça bir şerh, yine Farsça Sarf-i Mîr adındaki kitabı ve Muttavel adlı kitaba bir haşiye yazdı. Büyük nahivci İbn Hişam (ö.762/1361) –ki İranlı değildir ancak onun İranlı sarf ve nahiv alimleri üzerindeki etkisi çok fazladır–Mugniyi’l-lebîb an Kutûbi’l-A‘ârîb, Umdetu’t-Tâlib fi Tahkîki Tasrîfi İbni’l-Hâcib ve birkaç diğer kitap daha yazdı ki Mugniyi’l-lebîb adlı eseri meşhur ders kitaplarından olup üzerine birçok şerhler yazılmıştır.