Rivayetlerin Yorumunda Di­ger Görüsler

Kasitli olarak kibleye dogru kes­memek ünvaninin kible disinda bir yöne kesmege girismekle esit oldugu söylene­bilir. Söyle ki: Kasitli olarak kible disinda bir yöne kesme gerçekte kesmede kibleden uzak­lasmaya karar vermegi ifade eder. Bir mümini kasitli olarak öldüren kimsenin ebedi olarak cehen­nemde kalacaginin hikmetini açiklayan hadiste de yeraldigi gibi. "Kasitli olarak bir mümini öldüren kimse..." ayetindeki kasitli olmaktan maksat mümini imani yüzünden öldüren kim­sedir. Burada da kasitli olaraktan maksat kibleye saygisizlik niyetini tasiyarak kibleye yöneltme­mektir denebilir.     

Baska bir deyisle, kasitli olmak ünvani bazen mukayyidin zatina aittir ve bazen de mukayyid özel­ligine. Elbette onun teshisi belirti ve münasebetlere baglidir. Bizim bahsimizde ikinci çesit nazara gel­mektedir. Buna binaen, maksat kasitli olmayi kibleye dogru ol­mayan bogazlamanin kendisine nispet ver­mek degildir; maksat kasitli olarak yüzünü kibleden çeviren ve hayvani kibleye dogru degil, kible disinda bir yöne dogru kesmek isteyen kimsedir. Ve böyle bir seyi de kafir ve münafiklardan baska hiç bir kimse yapmaz.     

Sonuçta, rivayetlerde (kibleye dogru olmayi sart bilmeyen) sii ol­mayan bir müslüman tarafindan kesilen hayvanlarin kasitli olma ünvanindan çikmasi hayvani kibleye çevirmenin sart oldugunu bilmedik­leri için degildir. Aksine, onlarin kibleden yüz çevirmek ve kiblenin haysiyetine saygisizlik etmek iste­medikleri içindir; çünkü müslüman olan bir kimse bu isi yapmaz. Müslüman bir kimse hayvani kible disinda bir yöne keserse maksadi kibleye saygisizlik degildir.     

Kasitli olmanin bu sekilde tef­sir edilmesine göre bu rivayetler kes­mede kiblenin sart oldugunu bildir­memektedirler. Aksine, in­sanin kasitli olarak kibleden yüz çevirme­mesi gerektigine, böyle bir isin in­sanin iman etmemesinin ve müslüman olmadiginin nisanesi olduguna delalet et­mektedir. Gerçekte, bu rivayetler hayvani ke­sen kimsenin müslüman ve iman etmis olmasi disinda bir sarti beyan etme­mektedirler.     

Bu sözümüzü teyid için Mu­hammed b. Müslim'in sahih ri­vayetinin son kismini sahid olarak gösterebiliriz. Bu rivayette Imam (a.s) yemekten nehyettikten sonra buyuruyor ki: "Allah'in ismi anil­mayarak bogazlanan hay­vanin et­inden yeme" Hakkinda sorulmadigi halde hadiste bu genel kuralin açik­lanisi, bu nehyin sir ve sebebini açiklamak için olabilir. Yani kasitli olarak (kasitli olmanin anlamini daha önce söylemistik) hayvani kibleye çevirmeyen bir kimsenin inanç ve müslüman olduklarinda süphe edildigi için Allah'in adini anma­larinda ve Allah'in adiyla kes­me­lerinde de süphe edilmektedir.     

Yukarida söyledigimiz seylere su noktayi da delil ve en azindan bir sahit gösterebiliriz: Bu sart Kur'an ve Sünnet'in umumlarin­dan hiç bir­inde, hatta erkek çocugunun kesmesi veya hay­vanin omiriligini kesmemek ve vücudu sogumadan boynunu kirmamak gibi kesmenin adab ve ayrintilarini açiklayan ayet ve hadisler de bile gelmemistir. Kibleye çevirmek sart olsaydi buna deginilmesi gerekirdi. Bu umumlarin mukayyed edilebile­cek de olsalar, ancak bütün bun­larda, özellikle müstahap adablari ve kesilen hay­vanin haram ol­masina sebep ol­mayan seyleri açiklayan kisminda bu sartin gel­meyisi kibleye çevirmenin sart olmadigina dair güçlü bir de­lildir.     

Bu gibi yerlerde umumlari mu­kayyet etme yerine, kibleye çevir­meyi emreden rivayetleri müstehap olusa ve kibleye çevir­menin sünnet ve Islami adabdan olusuna hamlet­mek daha uygun­dur. Deaim-ul Islam'daki rivay­etlerde buna açikça deginilmistir. Imam Bâkir (a.s)'dan ve babasi Ali b. Hüseyin (a.s)'dan nakle­dilen rivayette bu iki imam, hay­vani kibleye dogru kesmeyen kimse hakkinda söyle buyur­muslardir: “Hata eder, unutur veya bilmezse üzerine bir sey gelmez ve o hayvanin etinden yiyebilir ve eger kasitli olursa kötü bir is islemistir ve kasitli olarak sünnete aykiri davranarak kestigi hayvanin etin­den yemek dogru degildir."     

Bu rivayetin zahirinden kibleye çevirmenin farz olmadigi anlasilmak­tadir; çünkü ondan sünnet diye tabir etmistir ve sün­net ise zahiri an­lamiyla müstehaba denmektedir. Ve yine bu rivayet kasitli olmayi sadece kesmek olan amele degil sünnetten yüz çevir­meye isnat etmistir.   

Ayrica, ilim ve bilince bagli olan ve kusurlu olarak olsa bile bilme­mezlik durumunda sart ol­mayan böyle bir sart sadece sart oldugunu bilen siiler için gerekli olmasi akla sigmiyor. Böyle bir sey vaz'i hükümlere oranla teklifî hükümlerle ve kesme adabiyla uyusmaktadir. Helal olmak ve tezkiye gibi. Bu ise rivayetlerin anlaminin kibleye yöneltilmeden kesilen hayvanin mur­dar oldugu degil, bu isin (kibleye yönelt­menin) kesme esnasinda nefsi farz ve o hayvanin etinden yemekten nehyedilmeyi, o amele karsi cezalandirma olduguna dair bir de­lildir veya dedigimiz gibi: Müstakil bir sart degil, kesenin müslüman olmasi ve kesme es­nasinda Allah'in adini anmanin gerektigine bir isaret­tir.