Rivayetler (Hadisler)

Hayvan kesmede kibleye yönelt­menin sart olmadigi hususunda bir çok rivayetin mut­lak ifadesine istinat edilebilir. Bu rivayetlerden bazilari söyledir:     

1- Muhammed ibni Kays'in Imam Muhammed Bakir (a.s) vasitasiyla Hz. Ali (a.s)'dan nak­lettigi muteber hadis:     

"Islam'a inanan; namaz kilan ve oruç tutan sahsin kestigi (hayvan) Allah'in ismini (keserken) ona söylerse size helaldir."     

Bu hadise göre Hz. Emir-ul Mü'minin (a.s) kesilen hayvanin helal olmasi için kesen sahisin müslüman olmasindan ve ke­serken Allah'in ismini söyle­mesinden baska bir sarttan söz etmemistir. Eger her zaman için veya en azindan farkinda oldugu vakit kibleye yöneltmek sart ol­saydi bu hadiste söylenirdi. Imam kesilen hayvanin helal olma sart­larini beyan etme durumunda olduguna ve bu sart hakkinda sustuguna göre demek böyle bir sart yoktur.     

Bu hadisin diger sartlari degil sadece kesenin müslüman olusunu açiklamak durumunda oldugunu ve böylece hadiste diger sartlarin oldugunu ve bir mutlak ifadenin bulunmadigini söylemek dogru degildir. Çünkü Allah'in isminin söylenmesi sartina deginilmesinden de an­lasilacagi üzere, bu hadis hay­van kesmede genel bir kaideyi açik­lamak istiyor. Sanki bu hadiste söyle deniyor:     

"Hayvani zibheden adam müslüman olur ve Allah'in ismini kestigi hayvana söylerse o hayvan helal olur." Böyle bir cümlede hiç süphesiz kibleye yönlendirmek gibi muhtemel sartlari reddetmek için, basvurulacak bir mutlak ifadeye sahiptir. Elbette önceden de degin­digimiz üzere bu hadiste, zebhin kendisi ve zebhin gerçek­lesmesi için gerekli olan sartlarin (riayet edilmesi) farzedilmistir; (yani eger zehb tam manasiyla gerçeklesirse o zaman hayvanin helal olmasi için gerekli sart ke­senin müslüman olup keserken Allah'in ismini söyleme­sidir.) Hadis Allah'in ismini söyle­mek, kesenin müslüman olmasi ve hay­vanin kibleye yönlendirilmesi gibi sartlar hakkindadir.     

2- Kadinlarin ve çocuklarin kes­tikleri hayvanlarin helal oldugunu açiklayan hadisler: Süleyman ibni Halid'in naklettigi su sahih hadis gibi:     

"Süleyman ibni Halid diyor ki; Imam Cafer Sadik (a.s)'dan oglan çocugu ve hanimin kestigi hay­vanin yenip yenmeyeceginden sordum.     

Imam (a.s) söyle buyurdu: "Kadin müslüman olur ve Alla­h'in ismini kestigi hayvana söylerse kestigi helal olur; oglan çocugu eger kesmeye gücü yeter ve Allah'in ismini ona söylerse böyledir. Bu kesilen hayvanin ölümünden korkulup kesmek için bunlardan baskasi bulunmadigi zamandir."     

Ömer ibni Uzeyne'nin Imam Mu­hammed Bakir (a.s) ve Imam Cafer Sadik (a.s)'dan naklettigi sahih hadis ve yine Muhammed ibni Muslim'in Imam Sadik (a.s)'dan naklettigi sahih hadis  ve yine Mes'adet ibni Sadika'nin ve Abdul­lah ibni Sinan'in  Imam Sadik (a.s)'dan naklettigi hadisler de ayni manayi ifade etmekte­dirler.     

Bu rivayetler, kesilen hay­vanda erkeklik ve bulug sartlari hususun­daki sorulari ihtiva eder; ama Imam (a.s)'in cevabi hayvan kesiminde geçerli olan genel  kaideyi açikla­maktadir; bu hadis­lerde erkek olmak ve bulug sart­lari nefyedildikten sonra hayvan kesmede Allah'in ismini anmanin gerekli oldugunun kaydedilisi bunu göstermektedir.     

Böylece bu hadisler hayvanin helal olma sartlarini açiklamak isti­yor; elbette, bu rivayetlerde zebhin gerçeklesmesi için gerekli olan sart­lar ve zebhin kendisi kesin sayilmistir. Böylece bu hadislerin mutlak ifadesine is­tinaden kesilen hayvani kibleye yöneltmenin sart olmadigi söyle­nebilir.     

3- Ehl-i kitabin kestigi hayvan­larin hükmü hakkindaki sorulara Imam (a.s)'in onlarin kestigi hay­vanin helal olmadiginin sebebinin Allah'in ismini söylemenin gerekli oldugunu vurguladigi hadisler. Imam (a.s) bu sarta riayet etme­leri hususunda sadece müslüman ve muvahhit olmayanlara güvenile­meyecegini açiklamistir.     

Hüseyn ibn-i Munzir tarikiyle nakledilen bir hadis söyledir:     

"Sizin Yahudi ve Hiristiyan­larin kestikleri hakkinda görüsünüz nedir?     

Ey Hüseyin, hayvan kesmek Al­lah'in ismini anmakla olur ve bu hususta sadece tevhit ehline güve­nilebilir."     

Bu hadiste Imam (a.s) kesilen hayvanin helal olmasindaki ölçüyü Allah'in ismini söylemek biliyor. Kesenin müslüman olmasi hususunda te'kidin tevhit ehli ol­mayan gayr-i müslimlerin bu sarti gözetmelerine güvenilemeyecegi için oldugunu açiklamaktadir; yani müslüman olmayan sahis ya Allah'in ismini anmaz veya bunun hakiki anlamini nazara alamaz.     

Böylece bu hadis, mutlak ifadesiyle Allah'in ismini anmak ve müslüman olmaktan baska bir sartinin olmadigini ortaya koyuyor.     

Bu mutlaka ifadeye istinat sa­hi­htir; elbette maksat zebhi olusturan sartlar hakkinda degil, çünkü zebhin kendisinin var­oldugu varsayima dahildir.     

Buna göre, eger kibleye yönelt­mek sarti olsaydi Imam (a.s) bunu hatirlatmaliydi; bil­hassa yahudilerin ve hiristiyan­larin Allah'in ismini andiklarini bile düsünsek hiç süphe­siz onlarin kibleye yöneltmeleri sözkonusu degildir.     

Ãœstelik hayvan kesme Allah'in ismini anmaya baglidir diye bir tabir, sinirlamayi ifade ettiginden Allah'in ismini söylemekten baska her türlü sartin varligini reddeder.     

Eger kibleye yöneltmenin sadece farkinda bulunana sart oldugu ileri sürülerek Ehl-i Kitap gibi sehade­teyni bilmeyen veya bilip kibleye yöneltmek gerek­tiginin farkinda olmayanlara sart olmadigi ve Imam (a.s)'in Ehl-i Kitapla ilgili hükmü açikladigin­dan dolayi bu konuya degin­medigi söylenirse söyle deriz.   

Bu hadisin yapisi diger hadis­ler gibi, genelde tezkiye ve zebhin sart­larini açiklamak oldugunu göster­mektedir. Bu rivayette Ya­hudi ve Hiristiyanlarin kestigi sözkonusu edilerek gerçekte hay­vani zebhedenin müslüman ol­masinin sart olup ol­madigi sorul­maktadir. Böylece, cevapta yal­nizca Allah'in ismini söylemek sartina isaret edilmesi diger birsartin olmadigini ifade eder. Baska bir deyisle; bu rivayette hem soru hem de cevap kaziyyeyi harici­yye seklinde degil kaziyyeyi hakiki­yye seklindedir. Bu farza göre ise Ehl-i Kitab'in da kibleye yöneltmek sartini bilerek ihlal etmeleri düsünülebilir. Eger böyle bir sart olsaydi açiklanmasi gere­kirdi.