RABİ-İ BELHİ

Râbi‘a-i Kuzdârî-yi Belhî, IV/X. yüzyıl şairlerinden olup söz­leri, leta­fet, gö­nül okşayıcı anlamları içermesi, fesahat ve etkin olma noktasında ünlüdür. Ya­şamı, efsaneli ve hikaye yazıcılarının ha­yalleriyle iç içedir. Ri­vayet edildiğine göre, babası Ka’b, Arap emirle­rinden olup Belh’ten Sistân ve Kandehâr’a kadar bir alanda mutlu bir hayat sür­dürmekteydi. Fakat böyle bir emirin ne zaman ol­duğunu doğrusu bil­miyorum! Ancak efsane söyleyicilerin anlattığına göre, söz konusu Ka’b’ın kızı, kardeşinin kölele­rinden olan Bektaş isminde bir köleye aşık olur, kardeşi de kötü zannın­dan ve taassuptan dolayı onu öldürür. Galiba efsane söyleyicile­rin ortaya çıkardığı bu hikayeyi, Rıza Kulî Han Hidâyet, şiir haline ge­tirdi ve adını da “Gulistân-ı İrem” diye koydu. Tasavvuf ehli olan kim­seler de bu güzel an­latımlı tatlı sözlü şair hak­kında efsaneler üret­mekten geri kalmadılar ve onun mecazî olan aşkına hakiki aşk elbise­sini giydirmeye çalıştılar. Fakat ‘Avfî, Lubâbu’l-Elbâb’da ondan kısaca söz etmiş ve şöyle demiştir: “Aşık yapılı ve güzel erkeklerle içli dışlı bir kadındı, Farsça ve Arapça şiirler söylerdi ve kendi şiirle­rinde “Meges-i Rûyin” terkibini kullandığı için bu­nunla lakaplandırılmıştı”. Onun aşk oyunlarında şöh­ret bulmasının ve onun hakkındaki ünlü hi­kayenin yaygınlık kazanmasının ne­deni, kesin­likle onun güzel gazellerinin aşk dolu ko­nuları içeriyor olması ve arif ve avam arasında yaygınlaşması­dır.

Aşağıdaki gazel onun şiirlerindendir:

Onun aşkını yeniden bağladım, çok çalışmanın bir faydası olmaz

Sahili olmayan aşk deryasında, nasıl yüzülebilir ey akıllı.

Aşkı sonuna dek götürmek mi istiyorsun, beğendiğin yeter beğen­memen gerek.

Çirkini görüp de iyi sanmak gerek, zehiri içip de şeker sanmak ge­rek.

*      *     *

Beni aşka hep hile ile tahammül ettirirsin, Yüce Allah’ın yanına ne diye delil getirirsin.

Cenneti sensiz istemem, cehennem seninle güzeldir, zira sensiz şeker zehir­dir, seninle olunca zehir baldır.