Nehc’ul-Belaga’nın Senetleri

      Bizleri hanedanların en iyisi olan Peygamber (s. a. a)’in hanedanına  hidayet eden Allah’a hamt olsun. Bu hanedanın ilki Peygamber (s. a. a)  sonuncusu ise vahiy haznedarı ve gaybın kilidi Hüccet İbn-i Hasan, Al-i  Muhammed’in Kaim’i Hz. Mehdi (a.s)’dır.

     Rezzak olan Allah,  bizlere doğru ve her türlü hatadan uzak olarak konuşan kimsenin (Hz.  Ali’nin) söz deryasına dalmayı nasip etti. Nitekim Hz. Ali (a.s) şöyle  buyurmuştur: "Biz sözün emirleriyiz, sözün kökleri bizde yerleşmiş, dalları bizden sarkmıştır." Hz.  Ali (a.s)’ın birer inci olan sözlerini beş cilt halinde düzenleyip bir  araya topladık ve adını da "Tekmilet-ü Minhaci’l Beraa fi- Şerh-i  Nehc’il Belağa” koyduk. Şimdiye kadar bir  defadan fazla basılmıştır.  Bu kitapta önemli olan husus da Nehc’ul Belağa’nın içeriğini ve  kaynaklarını rivai kitaplardan ve Seyyid Razi’nin Nehc’ul Belağa  kitabından çok önceleri yazılmış eserlerden çıkarılmış olmasıdır. Bu  kaynakların başlıca önemli olanları şunlardır:

1-  (Şeyh’ut Taife Tusi’nin iki gö­rüşünden biri  esasınca) H. 328 yılında  Neccaşi’nin dediği esasınca da 329 yılında) vefat eden Hüccet’ul İslam  Kuleyni; Kitab-i Cami-i Kafi.

2- H. 285 yılında vefat eden  Ebi Osman Ömer b.  Bahrul Cahiz’in el-Beyan ve’t-Tebyin  adlı eseri.

3- Müberret diye meşhur olan ve H. 285 yılında vefat eden Ebil Abbas Muhammed b. Yezid’in el-Kamil adlı eseri.

4-  Muhaddis Kumi’nin, el-Künye ve’l Elkab kitabında yazdığı esasınca h.  246 yılında (başka bir görüşü göre de H. 292 yılında) vefat eden  Ahmed  bin Ebi Yakub el-Katip’in, Tarih-i Yakubi diye meşhur olan kitabı.

5-  H. 310 yılında vefat eden Cafer Muhammed bin Cerir et-Taberi  el-Amuli’nin Tarih-i Taberi diye meşhur olan Tarih’ul Umem ve’l-Mulük  adlı eseri.

6- Şeyh-i Ekdem Ebu’l-Fazl Nasr  bin Mezahin el Munekkeri et-Temyini el-Kufi’nin Kitab-u Siffin adlı  eseri. Şeyh-i Ekdem kadim ravilerdendir, hatta Tabiin’den sayılmıştır.  İmam (Bakır’ul Ulum)  Muhammed b. Ali b. Hüseyin (a.s)’ın çağdaşıdır ve  hatta  ondan rivayet eden şahsiyetlerden biri sayılmıştır. Ravendi’nin  Haraic adlı kitabında yer aldığı esasınca İmam Ali b. Musa Rıza (a.s)  zamanında yaşamıştır. H. 212 yılında da vefat etmiş­tir.

7-  H. 413 yılında vefat eden Şeyh Mufid’in kitapları, özellikle de  kitaplarında H. 297 yılında vefat eden meşhur tarihçi Muhammed b. Ömer  b. Vakid Vakidi’ye isnad ederek naklettikleri.

8-  H. 346 yılında vefat eden Abdullah b. Müslim b. Kuteybe ed-Dinveri’nin  Tarih’ul-Hulefa diye meşhur olan el-İmame ve’s-Siyase adlı kitabı

9-  H. 346 yılında vefat eden Ebi’l-Hasan Ali b. Hüseyin b. Ali  el-Mesudi’nin yazdığı Muruc’uz-Zeheb ve Meadin’il-Cevher fi’t-Tarih  adlı eseri.

10- H. 381 yılında vefat eden ve  Şeyh Seduk diye meşhur olan Ebi Cafer Muhammed b. Ali b. Hüseyin b.  Babeveyh Kummi’nin kitapları

11- H. 283 yılında vefat eden Ebi İshak İbrahim b. Muhammed b. Said es-Sakafi el-Kufi Isfahani’inin el-Garat adlı kitabı.

     Bundan başka Nehc’ul Belağa’yı telif eden ve  406 yılında vefat eden  Seyyid Razi’den çok önceleri  yaşamış olan bir çok bilginlerin  güvenilir kitaplarını saymak mümkündür. Bunların sayısı ise iki yüzü  bulmaktadır.

    Bu düşmanların yukarıda saydığımız kaynakları  inşaallah Nehc’ul Belağa’nın senetlerini naklettiğimizde zikredeceğimiz  sadece örnek kaynaklardır. Bizi bu işe sevkeden en önemli etken, geçmiş  ve çağdaş bazı düşmanların, bu konudaki boş kınamaları ve yergileridir.  İttifak ederek Nehc’ul Belağa’nın Hz. Ali (a.s)’ın sözü olmadığını,  Seyyid Razi veya kardeşi Murtaza’nın uydurup, Hz. Ali’ye isnat  edildiğini iddia ediyorlar.

    Şehit Kadı Nurullah, Mecalis’ul  Müminin kitabında Nehc’ul Belağa’nın müellifi Seyyid Razi’nin kardeşi  olan Alemul Hüda Şerif Murtaza’nın Biyografisini yazarken Tarih-i  Yafii’nin şöyle dediğini naklediyor: "İnsanlar Nehc’ul Belağa kitabının  Ali bin Ebi Talib (a.s)’ın eseri olup olmadığı hususunda ihtilaf  etmişlerdir. Nehc’ul Belağa’yı Seyyid Murtaza’nın mı yoksa kardeşi  Seyyid Razi’nin mi topladığı hususunda farklı görüşler beyan  etmişlerdir. Hatta Nehc’ul Belağa’nın Ali b. Ebi Talib’in sözleri  olmadığını, onlardan birinin uydurup, Hz. Ali (a.s)’a isnat ettiği  söylenmiştir."

    Bizce Yafii bu eleştiriyi İbn-i Hallakan’ın  Vefiyat’il A’yan kitabından almış ve aynısını tarihinde nakletmiştir.  Dolayısıyla Kazi Nurullah’ın da dediği gibi, o bunu söyleyen tek  kişidir.  Yafii 768 yılında ölmüş, İbn-i Hallakan ise 681 yılında  ölmüştür. İbn-i Hallakan insanların Nehc’ul Belağa’nın Hz. Ali (a.s)’a  ait olduğu hususunda ihtilaf ettiğini beyan ettikten sonra şöyle  demiştir: Nehc’ul Belağa Hz. Ali’nin sözleri değildir, onu toplayan ve  Hz. Ali’ye isnat eden kimse uydurmuştur.

     Dolayısıyla Yafii  ile İbn-i Hallakan arasındaki fark şudur: Yafii’ye göre Nehc’ul  Belağa’yı uyduran Alem’ul Huda veya kardeşi Razi’dir. Ama Kadı İbn-i  Hallakan’ın Vefiyyat’il Ayan kitabında beyan ettiğine göre başka biri  de olabilir.

    Ayrıca, bu şüphe Yafii’nin dediği gibi tüm  insanların ihtilaf ettiği husus değildir. Sadece rivai kitapları ve  eski eserleri incelememiş olan küstah ve inatçı bir kişiye aittir.

   Alim, bilgin ve araştırmacı bir insan sözleri, Allah’ın sözünün  altında, insanların sözünün üstünde olan bir insanın sözlerini sıradan  bir insanın sözleriyle asla eşit tutamaz, öyle ki bu iki sözü mukayese  edecek olursak siyahı beyaz ile mukayese etmiş oluruz. İnsanlar ne  kadar güçlü beyan gücüne sahip olsalar bile Hz. Ali (a.s)’ın  hutbelerinden birini -hem lafız hem de muhteva açısından- söylemekten  acizdirler. Hatta parmaklar ile gösterilen ve meclislerde övgü ile  anılan ünlü hatipler bile hepsi onun öğrencileri sayılmakta ve hepsi de  ondan istifade etmişlerdir. Yazıları, mektupları, hutbeleri ve hikmetli  sözleri karşısında akıllar hayrete düşmüştür. Özellikle onun kelamından  başka hiçbir kelamın marifetinin yüceliklerine ulaşamadığı Allah’ın  tevhidi ile ilgili sözleri karşısında tüm fikir ehli boyun eymiştir.

     İbn-i Hallikan Vefiyyat’il-A’yan kitabında Abdulhamid hakkında şöyle  demektedir: "Ebu Galib Abdulhamid b. Yahya b Said el-Katip adlı kimse  belagat sahibi meşhur birisidir. Bu şahıs Beni Ümeyye meliklerinin  sonuncusu olan Mervan b. Hakem’in katibiydi. Belagat ilminde adeta bir  Darb-ı Mesel haline gelmiş ve şöyle demiştir: "Mektup ve telif sanatı  Abdulhamid ile başlamış ve İbnulamid ile bitmiştir." O yazma, edep ve  ilim husu­sunda herkesin imamıydı. Yazarlar ondan istifade ediyor,  herkes onun yolunu takip ediyor ve eserlerine uyuyordu. Yazı yazma  yolunu kolaylaştıran odur. Yazdığı mektup ve yazılar bin sayfayı  geçmektedir. Uzun mektuplar yazan ve kitabın fasılalarında övgüler  kullanan ilk kimse odur. İnsanlar bunu ondan sonra kullanmaya  başlamışlardır."

     İşte bu Abdulhamid Nehc’ül-Belağa hakkında  şöyle demiştir: "Ön saçları dökülmüşün (Hz. Ali’yi kastetmektedir.)  yetmiş hutbesini ezberleyince zihnim açıldıkça açıldı."

     Bununla birlikte İbn-i Hallakan Menamiyye Hutbesinin sahibi olan İbn-i  Nubate hakkında Vefiyyat’il-A’yan kitabında şöyle demektedir: "Ebu  Yahya Abdurrahim b. Muhammed b. İsmail b. Nubate meşhur hutbelerin  sahibidir. Edebiyat ilminde gerçekten İmam sayılmaktadır. Saadet ve  mutlulukla ilgili hutbeleri onun derin ilmini ve zevkini  göstermektedir."

    İbn-i Hallikan da bu Menamiye Hutbesinin  yazarı İbn-i Nubate hakkında şöyle demektedir: İbn-i Nubate Edebiyat  ilimlerinde imam idi. Çok ve meşhur kimsenin söyleyemediği hutbelerin  ona ait olduğu icma konusudur.  İbn-i Hallikan’ın nakline göre İbn-i  Nubate Hz. Ali (a.s)’ın hutbeleri hakkında şöyle söylemiştir: "Ben onun  hutbelerden infak edildiğinde dahi sadece genişliği ve çokluğu artan  hazineler ezberledim. Yine Ali b. Ebi Talib’in öğütlerinden yüz bölüm  ezberledim." İbn-i Nubate H. 394 yılında ölmüştür ve Seyyid Razi’nin  üstatlarından biridir.

    Aynı zamanda Cahiz diye meşhur olan  Ebu Osman Amr b. Bahr b. Mehbub el-Kenani el-Leysi el-Basri de meşhur  bir alimdir. Bir çok dalda eserleri vardır. İbn-i Hallakan  Vefiyyat’il-A’yan kitabında ondan söz etmiştir. Bu makalede de daha  önceden adından söz edilmişti. Eserlerinden biri el-Beyan ve’t-Tibyan  kitabıdır. Bu kitap edebiyat ki­taplarının en önemlisi sayılan dört  kitaptan biridir. Diğer üç kitap ise şunlardır: el-Kali’nin el-Emali  kitabı, İbn-i Kuteybe Dinveri’nin Edeb’ul-Katip kitabı ve Müberred’in  el-Kamil kitabı... Cahiz adıyla meşhur olan el-Beyan ve’t-Tibyan adlı  kitabının yazarı şöyle demiştir: "Ali (a.s) şöyle buyurmuştur: Her  insanın değeri iyice yapabildiği iştir." Hz Ali  (a.s)’ın hiç bir  sözünü dikkate almadan, sadece bu kısa sözünü dikkate almamız bizim  için yeterlidir. İnsanı hedefe ulaştırmada yeterlilikten de üstün bir  makamdadır. Azı seni çokluğundan müstağni kılan manası lafzının  zahirinde olan en güzel sözdür. Allah-u Teala ona azametini giydirmiş,  sahibinin takvası ve iyi niyeti sebebiyle hikmet nuruna boğmuştur.

     Cahiz’in eserlerinden biride Hz. Ali (a.s)’ın yüz sözünü bir araya  getirdiği risalesidir. Muhammed Reşid Vetvat bu risaleyi Farsça’ya  çevirmiş ve "Ali bin Ebi Talib (a.s)’ın sözleri; talep edenlerin matlubu" diye  adlandırmıştır. Evet bu Cahiz Hz. Ali (a.s)’ın sözleri hakkında ne  kadar güzel söylemiştir: "Bu sözlerden her bir kelime Arapların en  güzel sözlerinden binine değer."

    Hicri 346 yılında ölen Ebul  Hasan Ali b. Hüseyin b. Ali el-Mes’udi de Seyyid Razi’nin doğumundan  yaklaşık 13 yıl önce vefat etmiştir. Zira Seyyid Razi 359 yılında  doğmuştur. İşte bu Mes’udi Muruc’uz-Zeheb adlı kitabında şöyle  demektedir: "İnsanlar Hz. Ali (a.s)’ın 480 küsur hutbesini  ezberlemiştir. Hz. Ali bu hutbeleri dur durak demeden irad etmiş,  insanlar da söyleyerek ve amel ederek birbirlerine aktarmışlardır.

     İlginç olanı da şu ki Seyyid Razi Mes’udi’ye yakın bir zamanda yaşadığı  halde Nehc’ül-Belağa’da, Muruc’uz-Zeheb yazarının yarısı kadar, hatta  daha az bir miktarda hutbe toplayabilmiştir. Benimle Nehc’ül-Belağa’nın  müstedrekinden topladıklarım onun dediği sayıya denk düşmektedir.  İnşaallah Nehc’ül-Belağa’da olanların kaynağını zikrettikten sonra  onların da kaynağına işaret edeceğim ve hepsini zikredeceğim.

     Ama bazı muhalifler Seyyid Razi’ye iftira ederek Nehc’ül-Belağa’nın  üçüncü hutbesi olan ve Sünnî Şiî fırkaların bir çok yolla rivayet  ettikleri şıkşıkiye hutbesini onun uydurduğunu, Ali (a.s)’a isnad  ettiğini ve Nehc’ül-Belağa’nın hutbeleri arasına kattığını söylüyorlar.  Musaddık b. Şebib ile şeyhi İbn-i Haşşab arasında bu ko­nuda geçenler  meşhurdur. İbn-i Ebi’l-Hadid ve Behrani de bunu nakl etmişlerdir. İbn-i  Ebil Hadid bunu şerhinin sonunda Behrani ise evvelinde nakl etmiştir.  İbn-i Cumhur el-İhsai de el-Mücelli adlı kitabında zikr etmiştir. Daha  önce dediğimiz gibi bu hutbe Şiî ve Sünnî raviler tarafından bir çok  yolla nakl edilmiştir. Bu hususta Bihar’ul Envar, 8. cilde müracaat  edebilirsiniz.

    Kadı İbn-i Hallakan’ın Vefiyyat’ul A’yan’da  Yafii’nin ise Tarih kitabında sözünü ettiği insanların Nehc’ul  Belağa’yı Seyyid Murteza veya Seyyid Razi’den hangisine ait olduğu  hakkında ihtilaf etmişlerdir sözü Seyyid Razi’nin Nehc’ul Belağa’nın ön  sözünde söyledikleri şu sözler ışığında çürütülmekte, batıl olmaktadır:  "Ben gençlik yıllarımda İmamlar (a.s)’ın  özellikleri hususunda onların  sözlerinin güzelliğini ve cevherini içeren bir kitap yazmaya başladım."

Bununla birlikte 21. hutbeyi naklettikten sonra ise şöyle demektedir: "Biz el-Hesais kitabında gerçekten bu hutbenin yüce değerine işaret etmekteyiz."

 Hesais’ul Eimme kitabının  ise Seyyid Razi’nin olduğu hususunda hiç bir şüphe yoktur. Bu hususta  yine Bihar’ul Envar kitabına müracaat edebilirsiniz. Seyyid Razi’nin  Hesais’ul Eimme kitabının bir nüshası da Rampur el-Rizaiyye  kütüphanesinde mevcuttur. Kitabet tarihi ise Hicrî 6. asıra  uzanmaktadır. Şia ve Sünnî güvenilir muhaddisler ve büyük tarihçiler  Nehc’ul Belağa’nın Ali (a.s)’ın sözleri olduğu ve Seyyid Razi’nin  bunları sadece bir araya getirdiği hususunda icma etmişlerdir. Bu  hususta ilmi olmayanların ortaya attıkları şüphelere itina edilemez.

     Ayrıca icazet ve isticazet şeyhlerinin senet silsilesi de Nehc’ul  Belağa’da, Seyyid Razi’ye ulaşması hiç bir şek ve şüpheye izin vermeyen  bir tevatür derecesine ulaşmıştır. Biz bu makamda Seyyid Razi’nin  nüshasıyla mukabele edilen antik ve değerli nüsha ile yetiniyoruz. Bu  bir çok faydalı bilgileri de barındıran nüsha inat ehli kimseler için  kesin bir delildir. Bu nüshanın bir çok özellikleri vardır, bu nüsha  Kum’da Seyyid Mehdi Hüseyni Laciverdi’nin şahsi kütüphanesinde  bulunmaktadır. Seyyid Mehdi Hüseyni bu konuda cömert davranarak bu  nüshadan istifade etmemizi sağladı ve uzun bir süre emanet vererek  bizlere gerçekten ikramda bulundu. Bu nüshanın nefisliğini ve  kudsiyetini görünce Allah’ın yardımıyla bizdeki  H. 421 yılında yazılan  eski bir nüsha ile karşılaştırmaya karar verdik. Harf harf inceledik ve  birinci nüshada bulunan faydalı hususları bu nüshaya da ekledik.  Böylece Allah’ın yardımıyla çok güvenilir bir nüsha ortaya çıktı. Bu  nüshanın mukabelesi ilim şehri Kum’da 4 Zilhicce 1385 yılı, Pazartesi  gecesi sona erdi. Bu nüshanın en önemli faydaları şunlardır: "

    1- Seyyid Razi Nehc’ul-Belaga’da en son olarak Hz. Ali’nin şu sözünü nakletmektedir: "Mümin kul kardeşini kızdırınca ondan ayrılmış olur." Seyyid Razi ardından da şöyle demektedir: "Bu  Hz. Ali’nin sözlerinden toplayabildiğim seçkin sözlerin en  sonuncusudur. Allah’a, beni bu konuda başarılı kılmasından dolayı  hamd-u sena ederim.”

    Biz başta her babın  sonunda kitaba beyaz sayfalar eklemek ve böylece yeni bir söz  gördüğümüzde orada yer vermek istedik. Bu konuda sadece Allah’tan  yardım diler ve ona dayanırız. O bize yeter ve o en iyi velidir ve bu  iş Recep 400 tarihinde sona erdi. Allah’ın selamı, Muhammed (s.a.a)’e  ve Ehl-i Beytine olsun."

    Nehc’ül-Belağa’nın bazı  nüshaları bu nurani ve faydalı bilgilerden mahrumdur. Bu yüzden  Nehc’ül-Belağa’yı toplama hususundaki Seyyid Razi’nin bu sözlerini bir  çok nüshada olduğu gibi bizde bu nüshaya ekledik.

   2- Seyyid Mehdi Hüseyni Laciverdi’nin nüshası şu sözler ile bitmektedir: Bu  nüshayı Rebiulevvel 587 yılında değerli üstadım Muhammed b. Ebi Nasr’a  okudum. Daha sonra Allame Seyyid Ziyauddin Alem’ul-Hüda’ya okunan  nüshayla mukayese ettim. Onda bulduğum ince nükteleri bu nüshaya da  nakl ettim. En güzel şekilde tashih ettim. Gözümden kaçan veya  gözlerimi derk etmekten aciz kaldığı hususların tümünü düzelttim. Hamd  Allah’a mahsustur ve o bana yeter. O ne iyi bir hesaplayıcıdır."

    3-Yine şu ibare yer almıştır: Seyyid  Razi’nin nüshasıyla mukabele işi sona erdi. Bu yüzden Allah’a hamd  ederiz. Peygamber (s.a.a) ve Ehl-i Beyt’ine salat ve selam gönderiniz.

     Burada Seyyid’den maksat İmam Seyyid Ziyauddin Alem’ul-Hüda’dır. Seyyid  geçmişte iyilik ve saygıyla anılmış, gelecekte de böyle anılacaktır.

     Ayrıca bu nüshada Ebi Nasr Ali b. Ebi Sad Tabib’in bir şiiri de vardır  O şöyle diyor: Aciz, Allah’ın affını ümit eden ve günahlarının  büyüklüğünden korkan bendeniz Ebi Nasr Ali b. Ebi Sad Tabib şöyle diyor:

   Bu nüshada İmam İzzuddin Seyyid Murtaza b. Seyyid İmam Allame Ziyauddin Alem’ul-Huda’ın şiiri de yer almıştır:

"Nehc’ül-Belağa kitabı belagat ehli için aşikardır.

Sözleri büyükler için meşhurdur.

İlmi çok fazileti en üstündür.

Allah’ın gizli sırları onda aşikardır.

Yumuşak bir dille insanları uyarmıştır.

Tüm insanlar yanlışlıklarını gidermek için ona sarılır

Nehc’ül-Belağa bir kuyu gibi çok suya sahiptir.

Ama biten kuyu sularına benzemez.

Hiçbir övücü onun yüce zirvesine ulaşamaz."

     Şüphesiz Seyyid Razi Nehc’ül-Belağa’da su arayan ve avuç avuç içen  kimse gibi en güzel sözleri bir araya getirmiştir. Nehc’ül-Belağa bir  çok İslam ülkesinde büyük bir ilgi ile karşılanmış, gönüllere taht  kurmuştur. Bu naklettiğimiz önemli faydalardan bazılarıydı.

     Kendi nüshamızı da Seyyid Razi’nin nüshasıyla ciddi ve dikkatli bir  şekilde karşılaştırdık. Asıl nüshadaki kırmızı ve siyah yazılmış  yerleri de olduğu gibi aktardık. Hamd Allah’a mahsustur. Hamd olsun o  Allah’a ki ilham verici nimetlerin sahibidir.

    Bil ki  yazarlardan bir çoğu hatta sahabe ve tabiiler bile Hz. Ali (a.s)’ın  hutbelerine, sözlerine itina etmişler ve büyük önem vermişlerdir.   Değerli üstadım Mevla Ebul Hasan Şarani,  Nehc’ul Belağa şerhimize bir  önsöz olarak yazdığı Arapça makalesinde onlardan bazısının adını  saymıştır. Ayrıca Ali bin Abdulazim Tebrizi Hiyabani de (Vekay’ul Eyyam  fi-Ehval-i Şehr-i Siyam) adlı kitabında bunlardan bir grubunun adını  saymıştır. Ayrıca biz de "İnsan-i Kamil ez didgah-i Nehc’ul Belağa"  adlı Farsça makalemizde bunlardan bazısını tanıtmaya çalıştık. Nehc’ul  Belağa’yı şerh ederken dostlardan bazısı benden bu kitapta yer alan  sözlerin kaynaklarını da bul­mamı istediler. Ben de elimden geldiğince  onların bu istediklerini yapmaya çalıştım. Ama bazı insanların ilahi  hakikatleri ve insan-i kamilin azametini derk edemediğini gördüm. Bu  cahiller sözde Hz. Ali zamanında insanların düşünce ufuklarının bu  derece kemale ermediğini bahane ederek bu değerli kitabı inkar  etmektedirler. O cahiller Kur’an’da yer alan yüce konular hakkında ne  diyorlar? Allah kime nur vermemiş ise onun için bir nur düşünülemez,  İnsan-ı Kamil zahiri beşerin ötesinde bir varlıktır. Nehc’ul Belağa’’da  yer alan sözler Hz Ali (a.s)’ın diğer sözlerine oranla denizde bir  damla mesabesindedir. Seyyid Razi ise sahip olduğu fesahat, belağat,  hitabe ve zevk esasınca bu sözlerden sadece çok edebi olanlarını seçmiş  ve Nehc’ul Belağa olarak adlandırmıştı.

    Şüphesiz Hz. Ali  (a.s)’ın sözleri fesahat ve belağat ehli için bir ışıktır.  Konuşmacıların dili bu tür sözleri beyandan ve hutbelerin benzerini  irad etmekten büyüklerin kalemleri böylesine yazılar yazmaktan acizdir.  Bilginler Hz. Ali (a.s)’ın nasihat ve hikmetleri karşısında hayretler  içinde kalmışlardır.

    Nasıl böyle olmasın ki!? Hz. Ali  (a.s)’ın sözleri ilahi nurlardan nasiplenmiş ve Peygamber (s.a.a)’in  nuraniyeti ile aydınlanmıştır.

    Dolayısıyla Hz. Ali (a.s)’ın  Nehc-ul Belağası, Kur’an’ın devamı niteliğinde ve Kur’an’ın hemen  akabinden gelen bir eserdir. Eski ve yeni bir çok alimler bu inci gibi  sözleri anlamak için derinliklerine dalmışlar ve mümkün mertebe bu  değerli eseri açıklamaya çalışmışlardır. Her birisi kendi metoduyla  şerh ve tefsir etmeye çalışmıştır. Şüphesiz herkes kabiliyetleri  miktarınca neticeye ulaşmıştır. "De ki:

    “Herkes kendi metoduna (mizaç ve meşrebine) göre iş yapar.”  Hz. Ali (a.s)’ın sözleri, hutbeleri, mektupları, duaları ve verdiği  hükümleri karşısında Nehc’ul Belağa dediğimiz gibi sadece onun küçük  bir bölümünü oluşturmaktadır ve bunların hepsi de insanlara ulaşmıştır.  Oysa Ümeyyeoğulları tüm çabalarıyla Hz. Ali (a.s)’ın eserlerini yok  etmeye çalışmışlardır. Ancak Allah-u Teala bizlere şunu vadetmiştir: “Onlar Allah’ın nurunu söndürmek isterler Ancak Allah kafirler istemese de kendi nurunu tamamlayacaktır.”

     Hunsari’nin Revzat adlı kitabında Kitab’ul Uruz’un yazarı ve  Sibeveyh’in üstadı olan Halil bin Ahmed el-Basri’nin hal tercümesi  bölümünde şöyle diyor: "Ona (yani Halil’e) Ali bin Ebi  Talib’in faziletleri soruldu, o ise şöyle cevap verdi: "Dostların  korkudan, düşmanların ise kinden dolayı iyiliklerini gizlediği insan  hakkında ne diyeyim? Buna rağmen Hz. Ali (a.s)’ın faziletleri doğuyu ve  batıyı kaplamıştır.”

    Fahr-u Razi ise Mefatih’ul Gayb  kitabında Besmele’nin açık olarak söylenmesi hakkında  şöyle  de­mektedir: "Herkes Ali (a.s)’ın besmeleyi yüksek sesle okuduğu  hususuna ittifak etmişlerdir. O bu konuda aşırı hassasiyet  göstermiştir. Hükümet Beni Ümeyye’nin eline geçince de Hz. Ali (a.s)’ın  etkisini yok etmek için besmelenin yüksek sesle okunmasına dahi engel  olmaya çalıştılar. Oysa akli deliller de bizi ve Hz. Ali (a.s)’ı teyit  etmektedir. Her kim Hz. Ali (a.s)’ı önder edinirse şüphesiz dininde ve  kendisi için sağlam bir ipe sarılmıştır."

    Akıllı olan hiç bir  insan Nehc’ul Belağa’yı Seyyid Razi’nin yazdığını ve Hz. Ali’ye isnat  ettiğini düşünemez. Bu düşünce oldukça nakıs ve hafif bir düşüncedir ve  örümcek ağından daha da gevşek bir düzeydedir.

Üstat Hasan Hasanzade Amuli

İMAM ALİ B. EBU TALİB'İN İLMÎ MİRASI

ASRIMIZ AYNASINDA NEHC’UL BELAĞA

SEYİT RAZİ’NİN ŞAHSİYETİNE KISA BİR BAKIŞ

NEHC’ÜL-BALAĞA’DA HİTABETİN ROLÜ

NEHC'ÜL-BELÂĞA VE ŞİÎ DÜŞÜNCE

Nehc’ul Belağa'nın Kaynakları

Nehcü’l Belağa’nın Şerhleri

Nehc'ül Belâğa Bir Şaheserdir

İmam Ali (a.s)'ın Vasiyetleri

SEYYİD RAZÎ VE NEHC'ÜL-BELÂĞA

NEHC'ÜL-BELÂĞA VE FELSEFÎ DÜŞÜNCELER

NEHC-ÜL BELAĞA'NIN KAPSAMLILIĞI