Meshur Görüsü Savunan­lara Yönelik Bir Tenkif

Bu rivayetlerde meshur görüse göre, "kasitli" olus yanlislik ve bilinçsiz olusan  hatta kusurlu olsa bile hükme karsi bilinçsiz olmanin karsiti olarak kabul edilmistir; bu ise hem zahirle çelismektedir, hem de diger fikih bablarinda izlenilen gidisata aykiridir; çünkü "kasitli" olmanin anlami kararla bir isi yap­maktir.     

“Kasitli olma”nin gerçek­lesmesinde hükmü bilme veya bil­memenin etkisi yoktur; iste bu yüzden farz orucunu yemeye kararli kimse ister haram oldugunu bilsin, ister bilmesin, kasitli olarak iftar etmis sayilir. Hayvani kibleye dogru kesmeyen kimse de ister kibleye çevirmenin sart oldugunu bilsin, ister bilmesin kasitlidir. Evet; mevzuyu ve isin ünvanini bilmeyen kimse kasitli degildir. Çünkü bu durumda karar gerçeklesmemistir. Zira bir ise karar almak o iste bilinçli olma veya en azindan ihtimal vermeye baglidir.     

Yine "kasitli olma" ünvani sün­nete uymama ve günah teseb­bus anlamina olsaydi bu durumda hükmü bilmek "kasitli olma" ün­vaninda dehalet ederdi; çünkü hükmü bilmediginde sünnete mu­halefet etme ve kasitli olarak günah isleme ünvani gerçek­lesmez ve gerçekte mevzuyu bil­memek ün­vanina girerdi. Ancak bu rivayetlerde "kasitli olma" kesmenin kendisine nispet veril­mistir (hükme degil).     

Sadece Deaim-ul Islam kitabin­daki rivayetlerde sünnete muhalefet etme ünvani gelmistir.     

Buna binaen, "kasitli olma"yi (sirf bir isi yapmaya karar almayi) iyi tefsir edebilmek için ilmi kural­lara göre kibleye dogru kesmemeyi mutlaka sakincali bilen birinci gruptaki rivayetleri "kasitli" oldugu durumda sakin­cali bilen ikinci gruptaki rivayet­lerde kayitlandir­maliyiz. Bu du­rumda söyle bir sonuç aliriz: Kibleye dogru kesmemeye kararli  olmak ister kibleye çevir­menin sart oldugunu bilmesin, ister bilsin kesmek için sakincalidir. Bu ise sii olmayan müslümanin bogazladigi hayvani "kasitli" olma ünvani onun hakkinda dogru ol­masina ragmen helal bilen kesin fikhi hükümle muhaliftir; çünkü hükmü bilmemek kasitli olmanin ünvaninin dogrulugunda dehaleti yoktur. Ancak hükmü bilmeyis durumunu siret ve fikhi tesalumle veya baska bir delille mutlak ne­hiyden çikarirsak bu du­rumda sözkonusu hükmme muhalif olma durumu ortadan kalkar.     

Muhammed b. Müslim'in, "Kibleye çevirmeyi bilmezse..." seklindeki sahih rivayetiyle iliskin olarak, bilmemekten maksat mevzuyu degil hükmü bilmemek­tir denebilir. Çünkü "kibleyi bil­mezse" dememistir; ancak meshur için bu itiraz yerinde bir itiraz degildir. Çünkü geçmis zaman olarak gelen bu cümle genel bir hüküm hakkinda cahil ve bilgisiz olmak degil, gaflet ve unutkan­likla özdes olan cehaletin ortaya çikmasi ve sonradan gelme­sidir. Ama meshurun "ye" seklindeki rivayetin bas tarafini kasitli ol­mama durumuna ve "yeme" sek­linde olan rivayetin asagi tarafini kasitli olma durumuna hamletme­lerini kabul etmiyoruz. Çünkü rivayetin zahiri, rivayetin bas kismiyla son kismindaki soru farzi iki sey degil bir sey oldugunu açiklamaktadir. Buna binaen, rivayetin asagi kisminin yemekten haber vermedigini, aksine neh­yettigini kabul edecek olursak bu durumda nehiyden maksadin mekruh oldugunu söylemek zorundayiz. Çünkü rivayetin bas tarafi yemenin helal olduguna tasrih etmektedir ve nehiy ise zahiren yemenin haram oldugunu bildirmektedir; rivayetin sera­hetini zahirinden anlasilan sey­den öne geçirmenin sonucu nehyi kerahete hamletmektir. Ancak nehiy tarhisten (izin vermekten) sonra olursa böyle bir haml uzak bir ihti­maldir; neticede rivayet mucmel olacaktir.   

Fakat kibleye çevirmeye em­reden birinci ve ikinci gruptaki rivayetleri ya hükmün bilindigi duruma ait bilmeliyiz ya müste­haba ya da kes­menin vazife açisindan hükmüne teklifi hükme hamletmek zorundayiz. Birinci ihtimalin uzak bir ihtimal oldugunu söylemezsek en azin­dan her üç ihtimal örf açisindan birdir ve hiç biri digerine tercih verilemez; bunun da sonucu ic­mal ve ibhamdir.