Kelam

           VII/XIII. ve VIII/XIV. yüzyıllarda Sünni ve Şii kelam alim¬leri bu alanda çalışmayla meşgul olmuşlardır. Bu dönemi Şia kelam ki¬taplarının yazıldığı ve bu ilmin düzenlendiği gerçek dönem olarak görmek gerekir. Ehl-i Sünnet alimlerinden birisi Akâîd ve Tevâlî’ adlı eserlerin sahibi Kadı Beyzâvî olup onun Tevâlî’ adlı eseri üzerine Şerîf-i Fergânî (ö.743/1342), Abdussamed Mahmûd-i Fârâbî, Şemsuddîn-i İsfahânî (674/1275-746/1346), Şemsuddîn-i Âmulî (ö.750/1349) Zeynuddîn Abdurrahman b. Muhammed-i Kazvînî ve Şemsuddîn Muhammed b. Bistâmî tarafından şerhler yazılmıştır. Aynı şekilde Allâme Taftazânî (ö.791/1389) Nesefî’nin (Necmuddîn Ebû Hafs Ömer b. Muhammed, ö.537/1142) Akâîd adlı kitabı üzerine bir şerh yazmıştır.

           Bu dönem Şia kelamcılarının başında veciz ve içerik dolu Tecrîdu’l-Kelâm yada Tecrîdu’l-Akâîd, İ’tikâdât ve Farsça İsbât-i Vâcib adlı kitap¬ların sahibi Hâce Nasîruddîn Ebû Cafer Muhammed b. Muhammed-i Tûsî (ö.672/1273) gelir. Onun çok ünlü Tecrîdu’l-Akâîd adlı kitabına Şemsuddîn Muhammed Esferâyinî-yi Beyhakî, Allâme-i Hillî, Şemsuddîn-i İsfahânî ve Alâuddîn Kuşçî şerh yazmışlardır. Şemsuddîn-i İsfahânî’nin Şerh-i Kadîm diye bilinen şerhi üzerine Mîr Seyyid Şerîf-i Curcânî, bir haşiye yazdı. Bu haşiye Haşiye-i Tecrîd diye meşhur olup taşıdığı önem nedeniyle ders kitapları arasına girdi ve bunun üzerine de birçok şerh ve haşiye yazıldı. Bu dönemin diğer Şia alimlerinden Kitâb-ı Kavâ‘id sahibi İbn Meysem Behrânî (ö.679/1280), Sünnilere reddiye konusunda ya¬zılmış olan Nehcu’l-Hak ve Keşfu’s-Sıdk adlı kitapların, Minhâcu’s-Salâh, Keşfu’l-Yakîn, Minhâcu’l-Kerrâme, Envâru’l-Melekût’un sahibi Allâme Hasan-i Hillî, Allâmenin oğlu Câmi‘u-‘l-Fevâid ve Usûli Dîn adlı kitapla¬rın yazarı Fahru’l-Muhakkıkîn gibilerini de saymak gerekir. Aynı şekilde yazarı bilinmeyen el-Mu’takadi’l-İmâmiyye adlı Farsça bir kitap da elde mevcut olup galiba VII/XIII. yüzyılda yazılmış ve İmamiyye Şiası inan¬cına göre kelam, fıkıh usulü ve fıkıh ile ilgili konuları içermektedir.