KUTBUDDİN-İ ŞİRAZİ

        18- Kutbuddîn-i Şîrâzî: Allâme Kutbuddîn Mahmûd b. Ziyâuddîn Mes‘ûd b. Muslih-i Kâzerûnî-yi Şîrâzî, İran’ın VII/XIII. yüzyıldaki büyük alimidir. Babası doktordu ve Suhreverdiyye tarikatının büyüklerinden sa¬yılırdı. Kutbuddîn 634/1237 yılında Şîrâz’da doğdu. Kü¬çüklüğünden itibaren babası ve amcasının yanında tıp ilmiyle uğraştı. On yaşına ulaştığında babasının elinden ta¬savvuf hırkasını giydi. Bir süre sonra da meşhur sufi Necîbuddîn Ali b. Buzguş-i Şîrâzî’nin hizmetine girerek ondan da hırka aldı. Heyet ilmini Marâga’da Hâce Nasîruddîn-i Tûsî’den aldı. İbn Sina’nın İşârât’ını da bu alimin yanında okudu. Ancak Hâce’nin vefatından önce Marâga’yi terk ederek Horasan, Irak-ı Acem, Bağdat ve Anadolu’ya yolculuklar yaptı. Konya’da Sadruddîn-i Konevî ile sohbet etme şerefine erdi, ondan şeriat ve tari¬kat ilmini aldı. Daha sonra da Anadolu kadılığına atandı. Kutbuddîn 710/1311 yılında Tebrîz’de vefat etti ve Çerendâb mezarlığında toprağa verildi.

           Onun tanınmış öğrencilerinden Kutbuddîn-i Râzî-yi Buveyhî (ö.766/1365) ve Nizâmuddîn-i A’rec’i zikretmek mümkündür. Onun eserlerinden bir kısmına bundan önce değinilmişti. Meşhur Farsça eseri Enmuzecu’l-‘Ulûm adıyla bilinen Durretu’t-Tâc li-Gurreti’d-Dibâc adlı kitaptır. Eserde yazarın zamanındaki ilimlerin her biri hakkında bilgince açıklamalar yapılmış ve genel olarak ilimlerden bir seçki şeklindedir. Bundan dolayı eski ilim isteklileri onu “Enbân-i Molla Kutb” diye adlan¬dırmışlardır. Bu kitabın nesri Arapça ilmî kitapların etkisi altında olup terkip, kav¬ram ve ifadelerin çoğu Arapçadır. Allâme Kutbuddîn’in di¬ğer Farsça eserlerinden birisi Tuhfe-i Şâhî, bir diğeri Nihâyetu’l-İdrâk ve Risâle-i İhtiyârât adlı eserler olup bunların tümü heyet ilmi konusunda yazılmıştır. Bunlar¬dan başka Molla Kutb’dan başka mektuplar da elde mev¬cut olup yazı üslupları kimi yerlerde sade ve ilim ehli inşacıların tarzına göredir.