İMAM ALİ B. EBU TALİB'İN İLMÎ MİRASI

       

     

   İmam Ali'nin (a.s), Resulullah'ın (s.a.a) vefatından sonra  -Peygamber'in (s.a.a) vasiyeti doğrultusunda- yaptığı ilk iş, Kur'ân-ı  Kerim'i toplamak oldu. Kur'ân'ı iniş sırasına göre tertip etti;  ayetlerin inişi, tefsiri ve tevili ile ilgili olarak Muhammed (s.a.a)  ümmetinin ihtiyaç duyduğu paha biçilmez bilgilere yer verdi. İmam (a.s)  hazırladığı mushafı birinci halifeye sundu. Halife: "Bizim buna  ihtiyacımız yok." dedi. İmam (a.s), onların, bu günden sonra  hazırladığı bu mushafı göremeyeceklerini ifade etti. Gerçekten öyle  oldu. Bilindiği gibi, bu mushafı İmamlar oğullarına miras olarak  aktarmışlardır.

  İmam (a.s)"es-Sahife" adı  verilen ve diyetlerin hükümlerini içeren bir eser de bırakmıştır. Bu  sahifeden Buharî, Müslim ve İbn Hanbel bazı bilgiler rivayet  etmişlerdir. Ayrıca insanların bilmek durumunda oldukları bütün helâl  ve haramları içeren"el-Camia" adı verilen bir kitap da ondan rivayet edilmiştir. İmam Cafer Sadık  (a.s) "el-Camia"nın yetmiş zira uzunluğunda olduğunu, birinin derisini  tırmalamanın cezasına kadar bütün meseleleri içerdiğini belirtmiştir.

  Gelecekteki hadiseleri ve önceki peygamberlerin sahifelerini içeren "Cifr" kitabı da ondan kalan miraslar arasındadır. "Fatıma Mushafı" da  buna benziyordu. Bu mushafı Hz. Fatımat'uz-Zehra babasının vefatından  sonra, kendisine ilham edilen anlamları Ali'ye (a.s) yazdırarak  hazırlamıştı.[1] Bu kitapların tümü, önceki imamdan sonraki imama  intikal eden imamet miraslarından sayılır.

  Ayrıca,  ümmetin âlimlerinden bir grup da, İmam'dan (a.s) geriye kalan birçok  hutbe, mektup ve özlü sözler toplamıştır. Bunlar da içeriklerine uygun  isimlerle ünlenmişlerdir. Bunların ilki ve en ünlüsü, Şerif Razî'nin  (öl. H. 404) derlediği ve "Nehcü'l-Belâğa" adını verdiği  eserdir. Bu kitap, İmam'ın (a.s) akide, ahlâk, idare ve yönetim, tarih,  toplum, psikoloji, dua, ibadet ve diğer doğal ve beşerî bilimler gibi  değişik alanlara ilişkin göz kamaştırıcı fikirlerini içermektedir. Bu  eser, Şerif Razî'nin derlediği İmam'ın (a.s) hutbelerinden,  mektuplarından, vasiyetlerinden ve özlü sözlerinden oluşmaktadır. Şerif  Razî'nin derlemediği şeyleri de başka âlimler derlemişler ve bunlara da  "Müstedrekat-u Nehc'il-Belâğa" adını vermişlerdir.

   Nesaî (öl. H. 303), İmam Ali'nin (a.s) Resulullah'tan (s.a.a) rivayet  ettiği hadisleri bir araya getirmiş ve hazırladığı bu esere "Müsnedü'l-İmam Ali (a.s)" adını vermiştir.

  Amidî (öl. H. 520–550 arası) İmam'ın (a.s) hikmetli kısa sözlerini toplamış ve bu esere "Gureru'l-Hikem ve Dureru'l-Kelim" adını vermiştir.

  Ebu İshak el-Vatvat (öl. H. 553–583 arası) İmam'ın (a.s) bazı sözlerini derlemiş ve hazırladığı bu esere de "Matlub-u Kull-i Talib Min Kelâm-i Ali b. Ebî Talib" adını vermiştir. el-Cahiz'den (öl. H. 255) İmam Aliye (a.s) ait "Miet-u Kelime" (Yüz Söz) rivayet edilmiştir. Mecmau'l-Beyan tefsirinin müellifi Tabersî de  İmam'ın (a.s) sözlerinden "Nesru'l-Lealî" adlı bir eser hazırlamıştır.  Nasr b. Muzahim'in yazdığı "Kitabu's-Sıffin" adlı eser de İmam'ın bazı hutbelerini ve yazılarını içermektedir. "es-Sahifetu'l-Aleviyye" ise İmam'dan (a.s) rivayet edilen duaları kapsamaktadır.