HAMDULLA-İ MUSTAVFİ

         31- Hamdullah-i Mustavfî: Hamdullah (veya Hamd) b. Tâcuddîn Ebi Bekir b. Hamd b. Nasr-i Mustavfî-yi Kazvînî İran’ın meşhur tarihçilerinden ve VIII/XIV. yüzyılın yazar ve şairlerindendir. Kazvîn’in eski Mustavfî ailelerinden birine mensuptur. Hamdullah’ın babası ve kendisi Mustavfî namıyla İlhânlılar sarayında hizmette bulunmuşlar, Hamdullah Hâce Reşîduddîn Fazlullah’ın yakınlarından ve divan makamındaydı. 718/1318 yılında Hâce Reşîduddîn’in öldürülmesinden sonra Hâce Giyâsuddîn Muhammed’in önem verdiği kişiler arasına girdi ve onun vezirliği döneminde de saygı duyulan bir kişi olarak yaşadı. Fakat Hâce Giyâsuddîn’in öldürüldüğü yıl olan 736/1336 yılından sonra onun yaşamına dair yeterli bir bilgi elde mevcut değildir. 740/1340 yılından sonra vefat etmiş, mezarı Kazvîn’in doğusunda yer alan bölgede hala ayaktadır. Hamdullah-i Mustavfî’nin ilk önemli eseri, Târîh-i Guzîde olup 730/1330 yılında dünya tarihinin bir özeti niteliğinde Hâce Giyâsuddîn Muhammed adına tamamlanmıştır. Kitabın sonuna, bir bölümü Arap ve Acem alim ve şairlerinin tarihi hakkında, diğer bölümü de Kazvîn tarihi ve bu şehrin ileri gelen şahsiyetlerinin ya-şamı hakkında olmak üzere iki bölüm eklenmiştir.

          Hamdullah’ın ikinci mensur eseri coğrafya alanındaki Nuzhetu’l-Kulûb adlı kitabıdır. Bu kitabın yazımı 740/1340 yılında tamamlanmış, bir mukaddime, üç makale ve bir hatimeden oluşur. Mustavfî bu kitabın bir bölümünde daha çok Zekeriyya-yi Kazvînî’nin Acâyibu’l-Mahlukât adlı kitabındaki üslubunun etkisi altında kalmıştır. Hamdullah’ın nesri, ister Târîh-i Guzîde’de ister Nuzhetu’l-Kulûb’da olsun sade ve dolambaçsız olup sadece yazarın isteği doğrultusunda olan konuların aktarılmasına ayrılmıştır. İnşa noktasındaki gücü iki kitabına yazmış olduğu mukaddimelerinde anlaşılmaktadır.

         Hamdullah’ın nazım olarak kaleme alınan bir diğer önemli eseri de Zafer-nâme olup mütekarib bahrinde söylenmiş, nazmı 735/1334 yılında sona ermiştir. Bu kitabın nazmı görüldüğü kadarıyla on beş yıl devam etmiş ve üç bölüm veya kitaba ayrılmıştır: Birinci kitap Arap tarihi konusunda, ikinci kitap Acem tarihi hakkında, üçüncü kitap da Moğol tarihi hakkındadır.