HACE ABDULLAH-İ ENSARİ

Şeyhu’l-islâm Ebû İsmail Abdullah b. Muhammed Ensârî-yi Herevî, meşhur ariflerden olup Fars dilinin zevk sahibi ve üslup sahibi yazarların­dandır.  396/1006 yılında dünyaya geldi. Açık bir dil ve güçlü bir tabiata sahipti. Nitekim Arapça ve Farsça çok güzel şiirler söylemiş ve zihninin üstünlüğü o dereceydi ki daha gençliğinde edebî ve dinî bilimlerde ve Arap şiirini ezberleme noktasında üne sahipti. Özellikle de hadis konusunda güçlü ve büyük bir bilgi birikimine sa­hip idi. Fıkıhta Ahmed b. Hanbel’i taklit etmekteydi. Hâce Abdullah, ta­savvuf konusunda Şeyh Ebû’l-Hasan-i Harakânî’den eğitim almış ve onun yerine geç­mişti. Ona ilave olarak kendi dönemin Şeyh Ebû Sa‘îd-i Ebû’l-Hayr gibi meşhur mutasavvıflardan da yararlandı. İkamet yeri daha çok Herât idi ve orada eğitim ve irşad ile uğ­raştı. 481/1088 yı­lında vefat etti. Şiir de söylemekte olup bu şiirle­rinin bir kısmını risa­lelerinde zikretmiştir. Fakat onun ünü, ondan geriye kalmış olan az sayıdaki şiirleri noktasında değil, onun meydana getirmiş olduğu ve şu anda elimizde mevcut olan meşhur risale ve kitapları nedeniyledir. Bu eserler arasından birisi, Herevî lehçesiyle yapmış olduğu Sullemî’nin Tabatu’s-Sûfiye Tercümesi ve Tahriri’dir. Onun bu eseri, Câmî’nin Nefâhatu’l-Uns adlı eserine temel kaynak olmuştur. Bir diğer eseri de Keşfu’l-Esrâr adındaki meşhur Kur’ân tefsiridir ki bu eser de Ebû’l-Fazl-i Meybûdî’nin Keşfu’l-Esrâr ve Uddeti’l-Ebrâr adındaki ünlü tefsirini ka­leme almada işinin esasını teşkil etmiştir. Bir diğer eseri de tüm di­ğer eserlerinden daha meşhur olan vezinli bir nesir ile yaz­mış ol­duğu risale­lerden oluşmaktadır. Munâcât-nâme, Nasâyih, Zâdu’l-‘Arifîn, Kenzu’s-Sâlikîn, Kalender-nâme, Muhabbet-nâme, Heft Hisâr, Risâle-i dil u Cân, Risâle-i Vâridât ve İlâhî-nâme bunlar­dandır. Hâce’nin bu eserlerdeki üs­lubu konusunda bundan önce özet olarak söz etmiştik. Bu risaleler, ta­mamen sufiyane, zahidane konu ve öğretilerle dolu olup öğüt ve hikmetli sözlerle iç içe­dir. Sahip olduğu önemden dolayı birkaç kez basılmış olup çok meşhurdur.