Gilan Yöresinin gelenekleri

10-10-2007

 İran'ın Kuzey kısımında yer alan Gilan bölgesinde Hazar denizinin güney batı kesiminde sıcak kanlı, güler yüzlü, vefalı ve gösterişsiz insanlar yaşamaktadırlar. Bu insanlar samimiyeti, vefayı ve dürüstlüğü sahip oldukları kültürün asaleti olarak görürler. Yeşilliklerin ve neşenin diyarı olan Gilan, tarih boyunca cesur ve gözüpek insanların vatanı olmuştur. Eski zamanlardan beri Gilan'ın dağlarının etekleri ile, yemyeşil ormanlarla örtülü güzel zirveleri ve suları coşarcasına akan ırmaklarının çevresinde, savaşma sanatının tüm becerisine sahip cesur insanlar yaşamışlardır. Eski zaman tarihçileri ve araştırmacıları da, islamın başlangıcından günümüze kadar olan bir çok dönemde bu bölgede cesur gözü pek, özgürlüklerine düşkün ve bağımsız insanların yaşamış olduklarını ve bu insanların yabancılar karşısında asla boyun eğmedikleri gerçeğini onaylıyorlar.
  Bu insanlar kendilerine has gelenek ve göreneklere sahiptir. Bazı değişikliklere uğrayarak da olsa bunlardan bir çoğu günümüze dek gelmeyi başarmıştır. Bu gelenek ve göreneklere örnek olarak Gilan halkının geleneksel gösterilerini söyleyebiliriz.
  Sözünü ettiğimiz geleneksel tiyatro gösterilerinden bir çoğu günümüzde artık düzenlenmemektedir. Ama Gilan halkı arasında "ip oyunu" olarak adlandırılarn bu canlı ve sevilen gösteri hala büyük bir ilgi ile düzenlenmektedir. İp oyunu( ya da ip cambazlığı) adlı bu oyun Gilan'ın diğer gelenekleri ile kaynaşmayı başarmış, hala da düğünlerde Nevruz bayramları ve haftalık Pazar yerlerinde, oldukça fazla sayıda seyirci toplamaktadır. Günümüzde halâ Gilan bölgesinde icra edilmekte olan bu geleneksel oyun, gösteri niteliği taşıyan bir takım sportif hareketlerden oluşmaktadır.
  Oyunun oynanma şekline gelince; Yerden yukarıda gerilmiş durumdaki ipin üzerinde akrobatik hareketleri uygulayan ve kendisine ip oyuncusu ya da cambaz adı verilen bir kişi ve onun ip üzerinde yaptığı hareketleri yerde ipin altında abartılı ve daha komik bir biçimde gerçekleştiren ve ip cambazı yardımcısı olarak adlandırılan ikinci kişi ile bu oyunu gerçekleştirirler. Elbette bu oyun, bir çeşit akrobasi ve cesaret gösterisi olmasının yanı sıra, cambaz, yardımcısının abartılı ve biraz da komik taklitleri ile eğlenceli bir gösteriye dönüşür. Bu ip oyuncuları ya da cambazları grubunu genellikle yöresel sazlar çalmakta olan iki çalgıcı tamamlamaktadır. İp cambazları genellikle ip üzerinde yapacakları gösterilerine renk katmak gayesi ile ellerinde ya da balarının üzerinde bazı objeleri (nesneleri) taşıyarak ve aynı zamanda akrobatik hareketler yaparak gösterilerini sürdürürler. İp cambazlarının giysileri de yaptıkları işe uygun olarak onların ip üzerinde rahatlıkla hareket edebilmelerini sağlayacak şekilde seçilmiştir. Elbette bu giysiler de ip cambazının kendi zevkine uygun olarak bazı süslemeler de bulunabilir.
  Bu geleneksel gösteride yer alan cambaz yardımcısının görevi, sadece gösteriyi izleyenleri güldürüp, eğlendirmekle sınırlı değildir. O bütün bu şakaları yaparken, izleyenlere hikâyeler anlatırken aslında ip üzerinde gösteri yapmakta olan cambaza yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Cambazın bazı hassas akrobatik hareketleri yapması anında, izleyenlerin dikkatini kendi üzerinde toplayarak, cambazın dikkatinin dağılmasına engel olmaya çalışmakta. Bütün bunların yanı sıra, O fıkralar anlatılıp, nüktedanlıklar yaparak, arada sırada seyircilerle şakalaşarak aslında göstericilerle seyircileri birbirleri ile kaynaştırmaya çalışmaktadır.
  Bu tür yardımlaşmaların görüldüğü bir başka durum da, köydeki çiftçilerden birinin sahip olduğu büyük ya da küçük baş hayvanlarını bir hastalık neticesinde kaybetmesi durumudur. Böyle zamanlarda köydeki diğer çiftçiler sahip oldukları imkanların şükranesi ve arkadaşlarına yardım etmiş olmak gayesiyle kendi imkanları dahilinde sahip oldukları inek ya da koyunlardan bir yada bir kaçını, bu zarara uğramış olan dostlarına bağışlar ya da borç verirler. Bu güzel davranışın amacı, dostlarının ve ailesinin yaşantılarını sürdürebilmesi içindir. Söylenmeye değer önemli bir nokta da bu çeşit yardımlaşmaların Gilan bölgesinde ve özellikle bölgedeki kasaba ve köylerde sıkça görülüyor olmasıdır.