GilanYöresinin Gelenekleri - 4

16-10-2007      

  İranlıların misafirperverlikleri herkes tarafından bilinmektedir. Nitekim geçmişte İran'ı gezen seyyahların sefernamelerinde defalarca bu konuya işaret edilmiştir. Bu beğenilen gelenek, misafirlerin yabancı veya tanıdık olmasına önem verilmeden, günümüzde Gilan'da hala devam etmektedir. "Unsur-ül Meali Keykavus bin Veşmgir", "Kabusname" adlı kitabında bu özelliğe dikkati çekerek, Gilan'da misafir ağırlama sırasında, yemek yenilirken ev sahibinin misafirin kendini rahat hissetmesi için odayı terk ettiğine de değiniyor.
  Gilan'da misafirin rızkını kendisiyle beraber getirdiğine inanılır. Bu nedenle geçmişte olduğu gibi günümüzde de otellerin var olmasına rağmen birçok evin kapısı misafirlere her zaman açıktır. Geçmişte eve gelen konuğun tanıdık olması halinde ev sahibi tarafından karşılanıp, kurban kesildikten sonra eve alınırdı. Büyük şehirlerde yaşayanlar da köylüler gibi her zaman misafirlerini güler yüzle karşılarlar. Günümüzde bir misafirin oteli tercih edip, tanıdık Gilanlının evinde konaklanmaması halinde, ev sahibi "Bizi layık görmediniz mi?" cümlesiyle duyduğu üzüntüyü dile getirir.
  Yöre halkının misafirler konusunda ata sözleri bile bulunur, bunlardan biri de misafirin gelmesiyle tüm üzüntüler ve afetler evden uzaklaşır anlamına gelmektedir. Yöre halkının konuk severliğinden söz ettikten sonra, bir da giyimlerinden bahsedelim...
  Geleneksel elbiseler daha çok köylerde tercih edilip, giyilmektedir. Bayanların elbisesi, üçgen ve normal başörtü, elbise, etek, şalvar, yünlü çorap, ayakkabı ve çarşaftan oluşmaktadır. Bu tarz giyim Gilanlı kadınların İslam'ın gerektirdiği tarzda kapanmasıyla beraber çay ekimi, besicilik ve benzeri günlük işlerin yapılmasında engel oluşturmamaktadır. "Leçek" adı verilen üçgen ve beyaz renkteki başörtü saçların tamamen kapanmasını sağlayıp, alında düğümlenmektedir.
  Normal başörtü veya halk değişişle "Çargad" dört köşeli ve genelde beyaz renkte olup, katlanarak üçgen haline geldikten sonra örtülerek, süslü iğnelerle çene altında bağlanır. Kadınlar elbiseleri için desenli ve renkli kumaşları tercih etmektedirler. Elbiseler genelde uzun kollu olup, boyu diz üstünde olan etekleri uçlarına dikilen 10-15 santim enindeki fırfırlarla süslenmektedir. Yöresel elbiselerden bir diğeri de , desenli veya sade kumaştan dikilen 30 santimetrelik kısa etek olup, altına genelde siyah renkli şalvar giyilmektedir.
  Dağlık bölgede yaşayan bayanların değişik elbiselerinin bir parçası da çarşaf anlamına gelen "Çador"dur. Çarşaflar genelde pamuk veya ipek ipliklerle, kadınlar tarafından örülmekte ve ilginç yöresel desenlerle süslenmektedir. Kadınların iş esnasında bellerine bağladıkları çarşaf, 4 metrelik bir kumaştır.
  Gilan erkeklerinin yöresel giyimi, gömlek, şalvar, çorap, çarık, ceket, şal ve şapkadan oluşmaktadır. Gömlekler sade biçimli ve dikişli, sıfır yaka, uzun kollu, genelde beyaz, bazen kırmızı veya kahve rengindedir. Folklorik ayakkabı ise el işi olan çarıktır, ve geçmişi yüzyıllara dayanmaktadır. Bu ayakkabı topuksuzdur,ve daha çok deriden yapılır, en yaygın modeli bağcıkları uzun olan ve bacakta bağlanan türüdür. Günümüzde ise lastikli, kumaş ya da deri ayakkabılar tercih edilmektedir.
  Günümüzde hala revaçta olan geleneklerden biri de günlük ve haftalık pazarlardır. Gilan'ın günlük, haftalık ve daimi pazarları, bu bölgede bulunan büyük şehirlerin en kalabalık kesimlerini oluşturur ve açık ya da kapalı şekilde genelde şehir merkezlerinde kurulurlar. Günlük pazarlarda daha çok günlük yiyecek ihtiyaç maddeleri satılmaktadır. Şehirlerdeki daimi pazarların yanında, çevreden gelenlerin taze yiyecek mahsullerini sattıkları günlük pazarlarda bulunur. Burada mamüller üreticisi tarafından direkt olarak satılmakta olup, satıcılar arasındaki rekabet nedeniyle iyi mallar ucuz fiyata satılmaktadır.
  Haftalık pazarlar, daha çok küçük şehirler ve kasabalarda, haftanın belirli günlerinde kurulmaktadır. Bu pazarların en önemlilerinden, "Enzeli", "Astane Aşrafiye", "Sume-i Sara", "Asalem", "Fumen" ve benzerlerini sıralayabiliriz. Bunlardan birkaçının adı eski sefernamelerde de geçmektedir. Gilan'da günümüzde 75'i aşkın haftalık Pazar, değişik semtlerde ve alıcıların en az bir veya iki pazara yakın olmalarını hedefleyerek kurulmaktadır. Böylece satıcılar da tarımsal, köy ve hayvansal mamüllerini birkaç yerde satma fırsatına sahip oluyorlar. Burada kadınların renkli elbiseleriyle satışlara iştirak etmeleri ve pazarlarda bulunmaları, pazarlara neşeli bir hava katmaktadır.