Fıkıh İlmi

           Bu dönemin Sünni fakihleri çoğu zaman öncekilerin ki¬taplarını şerh ve telhis (özetleme) ile ilgilenmiş, bağımsız teliflerle daha az uğraşmışlardır. Bu fakihler arasında Celâluddîn el-Kazvînî (ö.739/1338), el-Nihâye ve el-Faik adlı kitapların sahibi Şeyh Safiyyuddîn el-Hindî (ö.715/1315), Takiyuddîn es-Subkî (Ali b. Abdulkâfî, ö.756/1355), kendisinden sonra üzerine birçok şerhler ve haşiyeler yazılmış olan el-Envâr li-‘Ameli’l-Ebrâr adlı eserin sahibi Cemâluddîn Yusuf Erdebilî (ö.776/1374 veya 799/1397), İmam Gazzâlî’nin el-Vecîz adlı kitabının şerhi el-Azîz kitabının sahibi İmam Rafi‘î-yi Kazvînî (Ebû’l-Kasım Abdulkerim b. Muhammed, ö.623/1226) gibilerini saymak mümkündür.

           Şianın bu dönemdeki fıkhî kitapları önceki dönemlerden daha çok ve daha güvenilirdir. Bunun sebebi ise Şianın günden güne artan gücü, Şii¬leşmenin yaygınlaşması ve İran’da resmî bir mezhep haline gelmiş olma¬sıdır. Bu dönemin Şia fıkhının en büyük alimleri Irak’taki Hille şehrinden çıkmışlardır ki bunların en önemlileri İbn Tâvus, Muhakkık-i Hillî, Yahya b. Sa‘îd-i Hillî, Allâme Hasan-i Hillî ve oğlu Fahru’l-Muhakkıkîn ve Fahru’l-Muhakkıkîn’in öğrencisi Şehîd-i Evvel’dirler. İbn Tâvus’tan fıkıh konusunda Giyâsu’s-Sultânu’l-Vera li-Sukkani’s-Sera adında bir kitap ve Tahkîki’l-Mezâyıka fi’l-Fevâiti’s-Salavât adında bir risale; Muhakkık-i Hillî’den kısaca Şerâyi’ diye adlandırılan ve üzerine birçok şerh yazılmış olan Şerayi’i’l-İslâm fi’l-Mesâili’l-Helâl ve’l-Harâm adlı kitap, fıkıh usulü konusunda el-Me‘âric adlı kitap ve Nuketu’n-Nihâye ve Muhtasaru’n-Nâfı’ adlı kitaplar geriye kalmıştır. Allâme Hasan-i Hillî’den İrşâdu’l-Ezhân, Kavâ‘idu’l-Ahkâm, Muhtelifu’ş-Şi‘a, Tezkiretu’l-Fukahâ, Tahrîru’l-Ahkâm ve Tabsaratu’l-Muta‘allimîn adlı eserleri saymak müm¬kündür. Ebû Zekeriyyâ Necîbuddîn Yahya b. Sa‘îd Hillî’den (ö.690/1290 veya 689/1289), fıkıh konusunda Câmi‘u’ş-Şerâyi’, Nuzhetu’n-Nâzır fi’c-Cem‘i Beyne’l-Eşbâh ve’n-Nazâir, fıkıh usulü konusunda da el-Medhal adlı kitaplar geriye kalmıştır. Allâme-i Hillî’nin ünlü öğrencisi İzzuddîn Âbî, Muhakkık-i Hillî’nin Muhtasaru’n-Nâfı’ adlı eseri üzerine Keşfu’r-Rumûz adlı bir şerh yazmıştır. Allâme-i Hillî’nin oğlu Fahru’l-muhakkıkîn’in (ö.771/1369) eserlerinden İzâhu’l-Fevâid, Câmi‘u’l-Fevâid, Kitâbu’l-Hac, Kitâbu’l-Mesâil adlı eserleri, İmamiyyenin en büyük fakihleri ve alimleri arasında sayılan ve Şam’da Sünni alimlerin fetvaları ve Şam valisi Emir Seyfuddîn Harezmî’nin emriyle 786/1384 yılında kı¬lıçla öldürülüp cesedi darağacına asılarak taşlanan Şehîd-i Evvel Şemsuddîn Ebû Abdullah Muhammed b. Cemâluddîn Mekkî-yi Nabatî’den (734/1334-786/1384) Temhîdu’l-Kavâ‘id, Ravzu’l-Cinân, Lum‘a-i Dimişkiyye, Elfiyye, ed-Durusu’ş-Şer‘iyye ve Mesâliku’l-Efhâm gibi eserleri saymak gerekir.