Fıkıh Usulü

          Ehl-i Sünnetin bu dönem başlarındaki ünlü alimlerin¬den birisi Kadı Beyzâvî diye tanınan büyük fıkıh, tefsir, mantık ve tarih alimi el-Vusûl ila İlmi’l-Usûl adlı kitabın sahibi Kadiyu’l-kudât Ebû’l-hayr Nâsıruddîn Abdullah b. Ömer Beyzâvî-yi Fârsî’dir (ö.685/1286). Kadı Beyzâvî’nin bu adı geçen kitabını IX/XV. yüzyıl alimlerinden Mecduddîn İbrahim Îcî, Mi’râcu’l-Usûl adıyla bir şerh yazmıştır. Bir diğeri Ahkâmu’l-Ahkâm’ın sahibi Ali b. Muhammed Amîdî (ö.631/1233) olup kendisinden sonra İbnu’l-Hâcib (ö.636/1239), bu kitap üzerinden Muntehe’s-Seul ve’l-Emul fi İlmi’l-Usûl ve’l-Cedel adlı eserini yazdı. Bir diğeri de Bedr-i Zerkeşî’nin öğrencisi Şemsuddîn Muhammed Bermevî-yi Şâfiî, fıkıh usulü konusundaki en-Nebezetu’z-Zekiyye adlı eseri yazdı. Bir diğeri Tâcuddîn Muhammed b. Hüseyin Urmevî (ö.656/1258) olup İmam Fahr-i Râzî’nin (ö.606/1209) el-Mahsûl adlı kitabına dayanarak Hâsıl adlı kitabını yazdı. Sirâcuddîn Mahmûd Urmevî’nin (ö.682/1283) et-Tahsîl adlı kitabı da bu¬nun üzerine yazılmıştır.

           Fıkıh ve usul konusunda Şia müellifleri arasından Me‘âric sahibi Mu¬hakkik-i Evvel’i (Necmuddîn Ebû’l-Kasım, ö.676/1277) ve onun öğrencisi Allâme Cemâluddîn Ebû Mansûr Hasan b. Yusuf b. Mutahhar-i Hillî’yi (648/1250-726/1326) zikretmek gerekir. Allâme Hillî, büyük Şii alimle¬rinden, meşhur kelamcı ve müelliflerdendir. Onun tanınmış kitapların¬dan Tehzîbu’l-Vusûl ila İlmi’l-Usûl, Nihâyetu’l-Vusûl ilâ İlmi’l-Usûl, Mebâdiyi’l-Vusûl ila İlmi’l-Usûl, Nehcu’l-Vusûl ilâ İlmi’l-Usûl, Gâyetu’l-Vusûl ilâ İlmi’l-Usûl ve Muntehe’l-Vusûl ila İlmi’l-Kelâm ve’l-Usûl gibile¬rini saymak mümkündür.