Coğrafya

           Bu dönemin coğrafya kitaplarından birisi İmam Ebû’l-Kasım Abdulkerim b. Muhammed Kazvînî-yi Rafi‘î (623/1226)’nin et-Tedvîn fi Ahbâri Kazvîn adlı kitabıdır. Bir diğeri Zekeriyâ-yi Kazvînî (600/1204-682/1283)’nin Âsâru’l-bilâd ve Ahbâru’l-ibâd adlı telifi olup değerli coğrafî bilgilerin yanında tarih ve edebiyat tarihi konusunda da faydalı bilgiler içermektedir. Eserde İranlı on dokuz şairden söz etmiş, İran şehirlerinden her birini zikrederken (zeylinde) dipnotta o şehrin bü¬yükleri ve meşhur şahsiyetlerini hayatlarıyla birlikte zikretmiştir. Coğ¬rafya alanında yazılmış bir başka ünlü kitap Hamdullah-i Mustavfî-yi Kazvînî’nin Nuzhetu’l-kulûb adlı eseri olup bir mukaddime, üç makale ve bir hatimeden oluşmaktadır. Bu yazar da İran bölge ve şehirlerini zikret¬tikten sonra kendi zamanı ile ilgili bir kısım bilgileri dile getirmiştir. İs¬lam medeniyetinin en önemli ve en değerli coğrafya eseri–ki bu dönemde kaleme alınmıştır–Yâkût-i Hummuyyi (Şihâbuddîn Ebû Abdullah Yâkût b. Abdullah)’nin Arapça yazılmış Mu’cemu’l-buldân adlı eseridir. Yazarı her ne kadar İranlı değilse de uzun bir zaman Horasan ve Harezm’de yaşa¬mıştır. Bu eser, 5 bab ve 28 kitap şeklinde düzenlenmiş olup yazar, şehir ve bölgeleri zikrederken her şehrin yaşam koşullarının ve insanlarının niteliğini, o şehrin diğer bölge şehirlerinden olan uzaklığı, şehrin ünlü alim ve büyükleri konusunda faydalı bilgiler vermiştir. Yâkût’un tarih, hal tercümeleri ve edebî konular hakkında Mu’cemu’l-udebâ adında bir başka önemli eseri de vardır.