BEDİ-İ CUVEYNİ

Atabek Mueyyedu’l-Mülk Muntecibeddîn Bedî’-i Cuveynî-yi Munşî, Selçuklu sultan Sencer’in yakınlarından ve onun divan yazı­cılarından olup bü­yük risaleci­lerden ve kendi döneminden sonra gelen belagatçılar tara­fından bü­yük saygı gö­ren kişilerinden olmuştur. Onun do­ğumu ve vefatı konusunda elimizde yeterli ve açık bir bilgi yoktur. Fa­kat eserlerinden anlaşılan bilgilere göre, V/XI. yüzyıl sonlarında doğmuş ve VI/XII. yüzyıl ortalarına dek hayatta olmuş­tur.

Eğitimini tamamladıktan sonra daha gençlik döneminin ba­şında di­van hiz­metine girdi ve Selçuklu Sultan Sencer’in hayatının so­nuna dek (ö.552/1157) bu­lunduğu makamda yani sultanın divan sa­hipliği yazıcı ma­kamında kaldı. Bu dö­nemde sürekli olarak yazılan ve önem arz eden mektup ve fermanları toplamış ve belirli bir düzene so­karak ‘Atabetu’l-Ketebe diye adlandırmıştır. ‘Avfî, ‘Atabetu’l-Ketebe’ye ilave olarak galiba risale ve yazı tekniğini konu alan Rakiyetu’l-Kalem ve ‘İberâtu’l-Ketebe adında diğer iki eseri de ona nisbet etmiş­tir.

Muntecibeddîn Bedî’, kendinden sonra gelen yazarlar tara­fından üs­tün bir şekilde övülmüş ve onun ‘Atabetu’l-Ketebe adlı eseri, risaleciler ta­rafından okunması gerekli ve şart olan baş eserlerden sa­yılmıştır. Merzbân-nâme’nin sa­hibi Sa’deddîn-i Verâvinî, Lubâbu’l-Elbâb ve Cevâmi’u’l-Hikâyât sahibi ‘Avfî onu övenler arasındadır. ‘Avfî, Bedî’-i Cuveynî hakkında şunları yazar: “Zamanın fa­zilet ehli ki­şileri, belagat ala­nında Bedî’-i Atabek’ten daha çevik at koşturan ol­mamıştır ve nazım ve nesir koşucuları arasında öncülüğü kimseye kaptırmamış­tır.” diye itirafta bulunmuşlardır.”

Muntecibeddîn’in yazı tarzı, sanatlı, vezinli ve seci ile süslü, son de­rece sağ­lam ve akıcıdır. Onun şiirleri de vardır. Şu gazel on­lardan biridir:

Bundan daha sulu bir yüz yoktur, bundan daha sallanan bir saç teli yoktur.

Senin yanağının rengi gibisi görülmez, senin saç kıvrımlarının ko­kusu gi­bisi yoktur.

Adı cennet olan o ülkede, senin mahallene benzer mahalle yoktur.

Senin aşkından bir koşuşturma içindeyim bilirsin, zira koşuşturma­sız aşık kişi yoktur.