Ali (a.s)'ın Sözlerinin Toplanması

Ali (a.s)'ın ashabı arasında büyük bir aşk ve tutkunlu­ğun yanı sıra basiret ilim sahibi olan , aynı zamanda rical alimlerinin de ifade ettiği gibi, doğru sözlü, doğru inançlı ve güvenilir olan bir grup vardı. Bunlar, İbn-i Abbas Kumeyl b. Ziyad, Haris A'ver, Reşit Hicri, Meysem-i Temmar, Hicr b. Adiyy, Esbağ b. Nubate, Sa'saa b. Suhan, Nuf'i Bekkali, Zirar b. Zamere, Zeyd b. Veheb gibi yüce makama ve büyük bir üne sahip kimselerdi. Ha­yatlarının da tanıklık ettiği gibi aydın kalpli olan bu in­sanlar bizzat kendi zamanlarında artık bundan böyle hila­fet makamına Ali b. Ebi Talib gibi birinin geçemeyece­ğini anlamışlardı. Artık gökyüzü Ali gibi birinin sesini asla duymayacaktır. İşte bu yüzden sürekli Hz. Ali ile birlikte bulunuyor, can-u gönülden sözlerini dinliyorlardı.     

Sabırsız aşıklar Cuma ve Bayram namazlarında, Camilerde, savaş mey­danlarında, genel toplantılarda, ve özel oturumlarda söylediği sözleri Arapların yaygın adeti olduğu üzere hafızalarına kaydediyor, başkaları için naklediyor ve yavaş yavaş yazı, mecmua ve kitap haline gelmesini sağlıyorlardı. Hatta Hz. Ali (a.s)'ın bulunduğu savaşlara katılmış olan ve herkesten daha çok Hz. Ali (a.s)'ı sözle­rinin aşığı bulunan Zeyd b. Veheb Kitab'ul-Huteb adında bir kitap yazdı. Kendisi H. 96 yılında vefat etmesine rağmen kitabı beşinci asra kadar da ulaşmıştır. Zira Şeyh Tusi kitabının fihristinde o kitaptan da rivayette bulunmaktadır.     

Ondan sonra yazılan, zahiren şuanda örneği bulunma­yan, sadece rical ve tercüme alimlerinin adlarını zikrettiği diğer kitaplar ise şunlardır:     

1- Mus'ade b. Sadaka'nın yazmış olduğu “Huteb-i Emir'el Mü'minin” adlı kitapta İmam Sadık (a.s)'dan da bir takım hadisler rivayet edilmiştir. Bu kitabın bir nüshası Seyyid b. Tavus'un eline ulaşmıştır ve Şeyh Hasan Hilli de Muntehab'ul Besair kitabında ondan bir takım na­kil­lerde bulunmuştur. Bu kitap veya Mes'ade'nin diğer bir kitabı Seyyid Haşim Behrani'nin eline ulaşmıştır ve o da Burhan tefsirinde ondan bazı hususlar nakletmiştir.     

2- Huteb-i Emir'el Müminin adlı kitabı ise İsmail b. Mehran yazmıştır ve bu şahıs İmam Rıza (a.s)'ın as­habındandır.     

3- Huteb-i Ali (a.s) adlı kitabı ise İbrahim b. Hakem Fezzari adlı şahıs yazmıştır ve de ikinci asrın yazarların­dan sayılmaktadır.     

4- Huteb-i Emir'el Müminin adlı kitabı ise İmam Hasan (a.s)'ın evlatlarından olan Seyyid Abdulazim Hasani adlı şahıs yazmıştır. Bu şahsın kabri Rey şeh­rinde Ehl-i Beyt aşıkları tarafından ziyaret edilmektedir. Bu şa­hıs sekizinci, dokuzuncu ve onuncu imamların za­manını da derk etmiştir.     

5- Huteb-i Emir'el Müminin adlı kitabı ise on bir, on iki ve on üçüncü imamların zamanında yaşayan Salih b. Hammad adlı şahıs yazmıştır.     

6- Huteb-i Emir'el Müminin adlı kitabı ise üçüncü as­rın sonlarında yaşayan İbrahim b. Süleyman telif etmiştir.     

7- Huteb-i Ali adlı kitabı ise H. 206 yılında vefat eden  Hişam b. Muhammed b. Saib-i Kelbi yazmıştır.     

8- Huteb-i Ali ve Kutubuhu ila Ummalihi adlı kitabı ise H. 225 yılında vefat eden Ali b. Muhammed Medaini yazmıştır.     

9- el-Hutbet'uz Zehra adlı kitabı ise H. 157 yılında ve­fat eden Ebi Mahnef, Lut b. Yahya yazmıştır.     

10- Huteb-i Emir'el Mü'minin adlı kitabı ise H. 332 yılında vefat eden Ebu Ahmed Celludi yaz­mıştır. Bu kitap Hz. Ali'nin hutbelerini mektuplarını, şi­irlerini, öğütlerini, güzel sözlerini, dualarını ve şurada beyan ettiği sözlerini içermektedir.   

11-14 Vakidi, İbrahim b. Hilal, Kadı Nu'man Mısri ve Nasr b. Müzahim adlı kimselerin yazıları ise ri­cal kitaplarında yer almıştır.