Ali (a.s)’ın Sözlerinin Toplanması

     Ali (a.s)’ın ashabı arasında büyük bir aşk ve tutkunlu­ğun yanı sıra  basiret ilim sahibi olan , aynı zamanda rical alimlerinin de ifade  ettiği gibi, doğru sözlü, doğru inançlı ve güvenilir olan bir grup  vardı. Bunlar, İbn-i Abbas Kumeyl b. Ziyad, Haris A’ver, Reşit Hicri,  Meysem-i Temmar, Hicr b. Adiyy, Esbağ b. Nubate, Sa’saa b. Suhan, Nuf’i  Bekkali, Zirar b. Zamere, Zeyd b. Veheb gibi yüce makama ve büyük bir  üne sahip kimselerdi. Ha­yatlarının da tanıklık ettiği gibi aydın  kalpli olan bu insanlar bizzat kendi zamanlarında artık bundan böyle  hilafet makamına Ali b. Ebi Talib gibi birinin geçemeyeceğini  anlamışlardı. Artık gökyüzü Ali gibi birinin sesini asla duymayacaktır.  İşte bu yüzden sürekli Hz. Ali ile birlikte bulunuyor, can-u gönülden  sözlerini dinliyorlardı.

    Sabırsız aşıklar Cuma ve Bayram namazlarında, Camilerde, savaş  mey­danlarında, genel toplantılarda, ve özel oturumlarda söylediği  sözleri Arapların yaygın adeti olduğu üzere hafızalarına kaydediyor,  başkaları için naklediyor ve yavaş yavaş yazı, mecmua ve kitap haline  gelmesini sağlıyorlardı. Hatta Hz. Ali (a.s)’ın bulunduğu savaşlara  katılmış olan ve herkesten daha çok Hz. Ali (a.s)’ı sözlerinin aşığı  bulunan Zeyd b. Veheb Kitab’ul-Huteb adında bir kitap yazdı. Kendisi H.  96 yılında vefat etmesine rağmen kitabı beşinci asra kadar da  ulaşmıştır. Zira Şeyh Tusi kitabının fihristinde o kitaptan da  rivayette bulunmaktadır.

    Ondan sonra  yazılan, zahiren şuanda örneği bulunmayan, sadece rical ve tercüme  alimlerinin adlarını zikrettiği diğer kitaplar ise şunlardır:

1- Mus’ade b. Sadaka’nın yazmış olduğu “Huteb-i Emir’el Mü’minin”  adlı kitapta İmam Sadık (a.s)’dan da bir takım hadisler rivayet  edilmiştir. Bu kitabın bir nüshası Seyyid b. Tavus’un eline ulaşmıştır  ve Şeyh Hasan Hilli de Muntehab’ul Besair kitabında ondan bir takım  nakillerde bulunmuştur. Bu kitap veya Mes’ade’nin diğer bir kitabı  Seyyid Haşim Behrani’nin eline ulaşmıştır ve o da Burhan tefsirinde  ondan bazı hususlar nakletmiştir.

2- Huteb-i Emir’el Müminin adlı kitabı ise İsmail b. Mehran yazmıştır ve bu şahıs İmam Rıza (a.s)’ın ashabındandır.

3-  Huteb-i Ali (a.s) adlı kitabı ise İbrahim b. Hakem Fezzari adlı şahıs  yazmıştır ve de ikinci asrın yazarlarından sayılmaktadır.

4-  Huteb-i Emir’el Müminin adlı kitabı ise İmam Hasan (a.s)’ın  evlatlarından olan Seyyid Abdulazim Hasani adlı şahıs yazmıştır. Bu  şahsın kabri Rey şehrinde Ehl-i Beyt aşıkları tarafından ziyaret  edilmektedir. Bu şahıs sekizinci, dokuzuncu ve onuncu imamların  zamanını da derk etmiştir.

5-  Huteb-i Emir’el Müminin adlı kitabı ise on bir, on iki ve on üçüncü  imamların zamanında yaşayan Salih b. Hammad adlı şahıs yazmıştır.

 6- Huteb-i Emir’el Müminin adlı kitabı ise üçüncü asrın sonlarında yaşayan İbrahim b. Süleyman telif etmiştir.

7- Huteb-i Ali adlı kitabı ise H. 206 yılında vefat eden(8) Hişam b. Muhammed b. Saib-i Kelbi yazmıştır.

8- Huteb-i Ali ve Kutubuhu ila Ummalihi adlı kitabı ise H. 225 yılında vefat eden Ali b. Muhammed Medaini yazmıştır.

9- el-Hutbet’uz Zehra adlı kitabı ise H. 157 yılında vefat eden Ebi Mahnef, Lut b. Yahya yazmıştır.

10-  Huteb-i Emir’el Mü’minin adlı kitabı ise H. 332 yılında vefat eden Ebu  Ahmed Celludi yaz­mıştır. Bu kitap Hz. Ali’nin hutbelerini  mektuplarını, şiirlerini, öğütlerini, güzel sözlerini, dualarını ve  şurada beyan ettiği sözlerini içermektedir.

11-14 Vakidi, İbrahim b. Hilal, Kadı Nu’man Mısri ve Nasr b. Müzahim adlı kimselerin yazıları ise rical kitaplarında yer almıştır.