Abdullah b. Zübeyr Döneminde Temettü Umresi

 Ebu Bekir ve Ebu Hubeyb künyeleriyle de anılan Abdullah b. Zübeyr el-Kureşî el-Esedî… Annesi Aişe'nin kız kardeşi (Ebu Bekir'in kızı) Esma'dır. Dolayısıyla, Ümmü'l-Müminin Aişe, Abdullah b. Zübeyr'in teyzesidir. Abdullah, hicretten sonra Medine'de dünyaya gelmiş ve Cemel Savaşı'nda teyzesi Aişe'nin yanında İmam Ali'ye (a.s) karşı savaşmıştır. Emirü'l-Müminin Ali (a.s) Abdullah b. Zü-beyr hakkında şöyle buyurmuştur:

 Abdullah b. Zübeyr büyüyünceye kadar Zübeyr biz Ehlibeyt'in yanındaydı.

 Abdullah b. Zübeyr, Muaviye'nin ölümünden sonra Mekke'ye sı-ğınarak Yezid'e biat etmeye yanaşmadı. İmam Hüseyin (a.s) ve ashabı şehit olunca, hilâfet iddiasında bulunarak halkı kendisine biate davet etti. Yezid önce Medine halkını bastırmak için bir ordu gön-derdi. Bu ordu, Medine halkının başına Hirre olayını getirdi. Ardın-dan Mekke'ye yönelerek hicretin 64. yılında, muharrem ayına dört gün kala Harem'de Abdullah'ı kuşatıp onunla savaştı. Bu savaş sonucu Kâbe ateşe verildi, Kâbe ve yüce Allah'ın İsmail'e fidye olarak gönderdiği koçun o zamana kadar Kâbe'nin tavanında duran boynuzları yanıp kül oldu.

 Yezid'in ölümünden sonra Hicaz, Yemen, Irak ve Horasan'da Ab-dullah b. Zübeyr'e biat edildi. Nihayet Abdulmelik b. Mervan hilâfete ulaşınca Abdullah b. Zübeyr'in işine son vermesi için Haccac b. Yusuf es-Sekafî'yi gönderdi. Haccac, hicretin 73. yılının cemaziyülahır ayının ortasında Abdullah b. Zübeyr'i öldürerek onun hareketine son verdi.

 * * *

 Abdullah b. Zübeyr, Mekke'de on yıldan fazla hükümet etti. O ve babasının çocukları, temettü umresi yapılmaması için ellerinden gelen her şeyi yaptılar. Bu dönemde, aşağıdaki rivayetlerde açıklandığı üzere, Emirü'l-Müminin Ali b. Ebu Talib (a.s) ekolünün izleyicileri ile onlar arasında birtakım tartışmalar ve çekişmeler oldu.

 Sahih-i Müslim'de şöyle geçer:

 İbn Abbas, halkı temettü umresi yapmaya teşvik ediyor; Abdullah b. Zübeyr ise, bundan sakındırıyordu…

 Sahih-i Müslim ve Sahih-i Buharî'de Ebu Cemre-i Zubeî'den şöyle rivayet edilmektedir:

 Temettü umresi yapmak istedim; fakat bazı kişiler beni bundan sakındırdı. Ben de İbn Abbas'a giderek meseleyi ona sordum. İbn Abbas, bana temettü umresi yapmamı emretti. Sonra eve dönerek uyudum. Rüya âleminde bir kişinin bana, "Umren makbuldür ve haccın doğrudur." dedi. Tekrar İbn Abbas'a gidip gördüğüm rüyayı anlattım. İbn Abbas tek-bir getirerek, "Temettü umresi, Ebu'l-Kasım'ın (s.a.a) sünnetidir." dedi.

 Yine Müsned-i Ahmed ve diğer kaynaklarda (ifade Müsned-i Ahmed'indir) İbn Abbas'ın azat ettiği kölesi Kureyb'den şöyle rivayet edilmiştir:

 İbn Abbas'a dedim ki: "Sen, beraberinde kurbanı olmayan kimsenin Kâbe'yi tavaf ettikten sonra umre niyetiyle ihram-dan çıkması, beraberinde kurbanlık olan kimsenin ise hac ve umresini birleştirmesi gerektiğini söylüyorsun. Ama halk böyle söylemiyor!"

 İbn Abbas şöyle dedi: "Vay hâline! Resulullah (s.a.a) ashabıyla birlikte sadece hac yapmak için hareket etmişlerdi. Sonra Resulullah (s.a.a), beraberinde kurbanlık getirmeyenlerin Kâbe'yi tavaf etmelerini ve temettü umresi niyetiyle ihramdan çıkmalarını emretti. İçlerinden biri, "Ya Resulul-lah! Bu hacdır!" diye söylenmeye başladı. Resulullah (s.a.a) ise, "Bu hac değil, umredir." diyordu.