4. Elestiri

Bu ayetler sadece hayvan ke­serken Allah'in ismini söylemenin sart oldugunu açiklamak iste­mekte­dir; diger sartlar hususunda ise ayet bir sey açiklamak istemi­yor.     

Cevap     

Önceden de kisaca ce­vaplandirdigimiz bu elestiri yalniz bu ayete mahsus degil diger ay­etlerde de sözkonusu olabildigi için bu ayetle ilgili olarak daha genis bir sekilde bu elestiriyi ele alip cevaplandiralim.     

Eger ayeti kerimede Allah'in is­mini söylemek kesilen hayvanin helal olmasi için gereklidir veya Allah'in ismi söylenmeden kesilen hayvanin etinden yenilmez gibi ifadeler yer alsaydi o zaman son­radan onlarca hatta binlerce diger sartlarinin ol­masiyla bir uyum­suzluk sözkonusu olmazdi (yani bu ifadeden daha baska sartlarinin olup olmadigi an­lasilmazdi) ama ayette yeralan öyle degildir; ayeti kerime Allah'in ismi söylenilerek kesilen hayvanin etinden yenilmesine emredilmistir. Böyle bir ifade ya irsad veya mulazemet yönünden helal olduguna delil sayilir; böyle bir ifadeyi bu sart olmadiginda yemenin haram olduguna veya böyle bir sartin oldugunu sadece bildirdigini söyle­mek ayette yeralan "yeyin"emrinden anlasilan zahiri anlama ters düser.     

Yemek ve yedirmege emir açikça kesilen hayvanin bilfiil helal olduguna delil sayilir ve bunu ifade eder; simdi bu emiri Allah'in ismini anmaya bagli olarak düsünürsek bunun anlami "kesilen hayvana  Allah'in ismi anildi mi artik helal olur" diye bir anlam ifade eder; böyle oldumu da ayetin mutlak ifadesinden (baska bir sartin zik­redilmeyisin­den diger hiç bir kayit ve sartinin olmadigi anlasilir.     

Baska bir sartin olmasi bu iki seyden birini gerektirir; oysa bun­larin her ikisi de anlatimin zahiriyle çelismektedir.     

1- Ayette geçen helal olmanin ve yeyip yedirmenin mutlak olusunu sinirlayip Allah'in ismini söylemek­ten baska sartlarinin da oldugunu iddia etmek gerekir.     

2- Yemege ve yedirmege olan emiri hakiki ve bilfiil bir hüküm degil bir yönden verilen hüküm olarak kabul etmemiz gerekir.     

Birinci ihtimal yemenin Alla­h'in ismini söylemege bir sonuç olarak iliskili zikredilmesine ters düser; ve ikinci ihtimal ise yemege olan emirin zahirine mu­haliftir. Çünkü hükmü açiklayan birinci cümle tek bir yöne nazaran verildigini degil bilfiil ve hakiki olmasini gerektirir. Bu hüküm sadece Allah'in ismini söylemenin gerekliligini açiklamak yönünden verilmemis; her yönüyle bilfiil geçerli olan hükümdür; aksi tak­tirde bu hüküm ne insa edilmede ve ne de olusumunda bilfiil geçerli olan hakiki bir hüküm olamaz. Zira hüküm mevzusunun kayit ve sart­larinin çogalmasiyla çogalmaz ve tek bir hüküm ol­maktan çikmaz.     

Evet iki mevzu ve unvanla il­gili olan iki çesit helallik sözkonusu olursa, örnegin ke­silme yönünden hayvanin etinin helal olmasiyla temiz olmasi yönünden sözkonusu olan helallik, bu durumda birinin mut­lak ifadeli olusundan digerinin yok oldugu anlasilmaz.     

Böylece bizim sözkonusu et­tigimiz konu kendi yerinde açik­lanan "onlarin yakaladiklarin­dan yeyin" ayetindeki mutlak ifadenin av köpeginin yakaladigi avin necis ol­masi yani köpegin agzinin degdigi kisimlarin necis olmasiyla bir çeliskisinin olmadigi farkli konu­lardir. Çünkü necis olmamak ve helal olmak ayri ayri hükümlerdir; birindeki mutlak ifadeyle digeri is­batlanamz.     

6- Delil olarak gösterilebilecek ayetlerden biri de su ayettir:     

"De ki: Bana vahyedilenler arasinda ölmüs hayvan etinden, dökülmüs kandan, yahut da domuz etinden baska, yeyene haram edilen birsey bulamiy­orum ben. Süphe yok ki domuz, pistir ve bir de Al­lah'tan baskasi için kesilen hayvan haramdir ki bu da pek kötü bir seydir. Ancak zorda kalana, isyan etmeyi kurmamak ve ihtiyaçtan fazla da yememek sartiyle helaldir bunlar ve hiç süphe yoktur ki rab­bin, suçlari örter, rahim­dir."     

7- Ayni manayi ifade eden diger bir ayeti kerimede söyledir:     

"Ancak ona kulluk ediyor­saniz Allah'in size verdigi helal ve temiz riziklari yeyin ve Alla­h'in nimetine sükredin.     

Allah size ancak ölüyü, kani, domuz etini ve Allah'tan baskasi için kesilmis hayvani haram et­mistir zorda kalan, isyan et­mek niyetini gütmeden ve fazla olma­mak sartiyla yiyebilir, süphe yok ki Allah, suçlari örter, rahimdir."     

Bu iki ayet ve önceden Bakara suresinden naklettigimiz ayet ayni muhtevayi hatta ayni kavram ve kelimeleri içeren ve haramlarin zik­redilenlerle sinirli oldugunu bildiren ayetlerdir. Özellikle En'am suresinde yeralan ayeti kerime "bir sey bu­lamiyorum ben." Peygamber (s.a.a)'in kendisine vahyedilenlerin içerisin­de bu sayilanlardan baskasini bulmamasi bunlardan baska bir haramin olmayisiyla özdestir; bilin­digi üzere bu ayetlerde zik­redilen­meyenler arasina kibleye yöneltilmeden ama Allah'in ismi söylenerek kesilen hayvan da girer ve böylece helal oldugu anlasilir. Haram olanlari bu ayette zikrolunan­larla sinirlamanin (konusma kural­larina aykiri olan) tahsis-i ekseri gerektirir diye elestirilirse bunun cevabi önceden geçti.     

Üstelik fakihler, bu ayetlerde geçen sinirlamalara istinaden bir çok yiyeceklerin helal oldugunu isbatla­maya kalkismislardir. Hatta bazi muteber hadislerde de bu ayetlerdeki sinirlamaya istinat edildigi görül­mektedir. Örnegin az bir farkla Ilel-us Serayi ve Teh­zib kitaplarinda Muhammed ibni Muslim yoluyla nakledilen hadis bunun bir numune­sidir.     

Hatta bazi hadislerden an­lasiliyor ki, bu ayette haram oldugu açiklan­mayan bazi haramlar sonralari Pey­gamber (s.a.a) tarafindan nehyedilen ve haram olusu Peygamber (s.a.a)'in tesriiyle gerçeklesen hususlardir (Tesri  Seri kanunlari koyma yetkis­inin yalniz Allah Teala'ya mi mahsus oldugu veya bazi namazin rekat­larinin sayisi gibi bazi ikinci merte­bede yeralan konular hususunda Re­sulullah (s.a.a)'in de kanun koyma yetkisine sahip olup olmadigi ulema arasinda tartisilan bir konudur. çev.)   

Bunun ise ayette yeralan sinirla­mayla bir çeliskisi yoktur; çünkü Peygamber (s.a.a)'in belirle­digi haramlar bu ayetler vasitasiyla açiklanan bir kisim yiyeceklerin helal olusunu nesh etme konumunu tasir. Buna göre eger bir yiyecegin haram olduguna bir nas bulunmakdikça bu ayetlerde var olan mutlak ifade geçerli sayilir ve o seyin helal oldugu isbatlanir.