2.Elestiri

Bu rivayetlerde kemse hük­münü degil kesilecek hayvanin hükmünü açiklayan bazi belirtiler vardir. Me­sela:     

1- Bu rivayetlerin bir çogunda "kibleye dogru kesilmeyen hay­van hakkinda sordum" seklinde kesilen hayvan hakkinda sorul­maktadir. Bu gibi cümleler soruyu soran adamin kesmenin degil, kesilen hayvanin hükmünü sorduguna delalet et­mektedir.     

2- Bu sorularin cevabinda Imam (a.s)'in kesilen hayvanin yiyilmesine emretmesi kibleye çevirmenin farz olusu hükmünü degil, kesilen hay­vanin helal oldugu hükmünü açikla­maktadir. Merhum Neraki'nin, cümledeki isaretin kesilen hayvana degil kesenin kendisine ait oldugunu söylemesi sözün zahirine aykiridir. Çünkü bu durumda Imam (a.s)'in buyrugunun bas tarafiyla sonunun birbiriyle iliskisi olmamasini gerek­tiriyor. Söyle ki: Yemeye emretmek­ten maksadin kesilen hayvanin helal olusu ve "sakincasi yoktur..." sözünden ise kibleye çevirmemenin günah ol­madigidir. Böyle bir seyi örf ka­bul etmemektedir. Çünkü örf, Imam'in buyrugundaki "ye" ve "sakincasi yoktur" cümlelerinin birbirinden ayri iki seyi degil, bir tek seyi anlattigini ve ikinci cüm­lenin birinci cümlenin sebebini açik­ladigini anlamaktadir. Ali b. Cafer'in sahih rivayetinde sakin­casi ol­madigini söyledikten sonra yemeye emredilmek bu iki cümle arasindaki iliskiye apaçik bir de­lildir.     

Veya Mumammed b. Müslim'in sahih rivayetinde açikça yemeden nehyedilmistir ki, bu da teklifi haram (vazife açisindan helal olmayisa) degil, vaz'i harami (etinin haram oldugunu) göster­mektedir.     

3- Imam (a.s)'in buyrugundaki "Kasitli olmazsa" tabiri kesmenin hükmünü açiklamayip kesilen hay­vanin hükmünü açiklamak­tadir. Çünkü bu rivayet kibleye dogru kesmemeyi ve yapilan isin vazife açisindan hükmünü açik­lamak iste­seydi nihayet kasitli olmadigi du­rumda mazur olurdu; dolayisiyla "kasitli olmazsa sakin­casi yoktur" tabiri uygun degildir.     

Baska bir deyisle, "kasitli ol­mazsa" cümlesi yapilan bir isin hükmünün açiklamasi degil, isi izleyen vaz'i sonuçlariyla müna­siptir.   

Elbette bütün bu noktalar kesi­len hayvani yemekten nehyedilme hay­vani kesen kimseyi cezalandirmak için olmasi örfün bu tabirlerden anladigi manaya ters düstügü tak­tirde kabul edilebilir. Aksi durumda merhum Neraki'nin ihtimali iyi bir ihtimal olur.