دیدار از کشور همسایه

مشاهدات خانم یاسمین گولچ یوز سردبیر نشریه بیزیم عائله

مندرج در روزنامه ینی آسیا 31/5/2006 

حجاب مشکل ایران هم است

از تاریخ 10 الی 17 ماه می 2006 به دعوت رایزنی فرهنگی ایران باتفاق نمایندگانی از نشریات مختلف به ایران رفتیم. نمایندگانی از نشریات دیوان، اورنسل، گنچ بیریکیم و بیزیم عائله که در مدت اقامت در ایران مهمان بنیاد اندیشه اسلامی بودیم. جا دارد از مهمان‏نوازیهای آنان تشکر نمایم.

روز اول از نوزدهمین نمایشگاه بین‏المللی کتاب تهران بازدید داشتیم، روز دوم مکانهای تاریخی و موزه‏های پایتخت را دیدیم. در روزهای بعد نیز با ارباب برخی جراید مهم ملاقاتهایی داشتیم. سعی کردیم از زندگی روزمره در ایران اطلاعات جامعی کسب نماییم. و روز آخر نیز به قم رفتیم.

قصد دارم مشاهدات خود از ایران و اظهارات ایرانیها را با خوانندگان روزنامه در میان بگذارم...

اما همینقدر بگویم که: همسایه ما برخلاف آنچه که برخی از رسانه های معلوم‏الحال مدام به ما القاء می‏کنند، کشوری با سواد، با فرهنگ، دارای استعاره‏های ظریف، علاقمند به علم و هنر و ورزش بوده و دارای مردمی مهمان‏نواز می‏باشد. (حداقل انسانها و مکانهایی که ما مشاهده کردیم اینگونه بودند).

ما با آنان نکات مشترک بسیاری داریم. از واژه‏هایی که بکار می‏بریم تا غذاهایی که می‏پزیم، از نوع لباس پوشیدن تا موسیقی، از قرآنی که می‏خوانیم تا تسبیحاتی که می‏گوییم، از هنرهای زیبا تا عادتهای زندگی روزمره. برخلاف یک کشور غربی در آنجا علیرغم چراغ راهنمایی و پلیس کسی به مقررات اعتنایی نمی‏کند، در کوچکترین تصادفی راننده‏ها از اتومبیل پیاده شده و درگیر می‏شوند عین خود ما.

اما بدون شک تفاوتهایی هم بین ما وجود دارد، اگرچه من هم با گفته شاعرمان که می‏گوید: «ملک عجم فدای یک سنگ شهر استانبول باشد»، از جان و دل موافقم اما به تعبیر پدرانمان از کشور عجم، فرهنگ عجم و عجمها خوشم آمد...

جای بسی تأسف است که بدلیل فشردگی برنامه‏ها توفیق دیدار از شهر گلها و بلبلها شهر شیخ سعدی شیرازی نداشتیم. اما شاید در فرصت دیگری بتوانیم از آن شهر نیز دیداری داشته باشم و خاطرات آن شهر را با شما در میان بگذارم.

خط یشیل کوی ـ مهرآباد

به محض اینکه در فرودگاه یشیل کوی استانبول سوار هواپیمای ایران‏ایر شدیم، به دقت متوجه زنانی شدم که تا دقایقی قبل بی‏حجاب بودند و بعد از سوار شدن به هواپیما روسریهایی را از کیفهای خود بیرون آورده و به طور سطحی بر سر کردند. خلبانهای ریشو، مهماندارهای محجبه و مسافرت 5/2 ساعته‏ای که با نام «خدا» شروع شده بود. پس از عبور از فراز شهر به تعبیر خلبان العزیز یا همان العزیغ با کشورم وداع کردم. در حالی در فرودگاه مهرآباد تهران به زمین نشستیم که گرمای هوا ما را به یاد روزهای داغ ماه اگوست می‏انداخت.

در فرودگاه مهرآباد خانمهای محجبه و موفق کار کنترل گذرنامه را انجام دادند و مسئولین بنیاد اندیشه اسلامی که میزبان ما بودند از ما استقبال کردند.

در ابتدای ورود به هتل درباره تهران اطلاعاتی را در اختیار ما گذاردند. تهران بر سطح هموار و وسیعی که از شمال به دامنه‏های سلسله جبال البرز منتهی می‏شود، بنا شده است. خیابانها بسیار عریض و با نقشه و برنامه ساخته شده است. در دو سوی خیابانها درختان چنار سر به فلک کشیده و نهرهای آب جاری است. می‏پرسم که آیا کانالهای آب برای ایجاد خنکی ساخته شده؟ متوجه می‏شوم که این جزئی از اساس معماری ایرانی است: در ایران غیر از آثاری که نشانه‏هایی از حادثه جانگداز کربلا را دارد، در هر نقشه معماری که امکان داشته فضای سبز، استخر و پروژه‏های کانالهای آب در نظر گرفته شده است. در کنار درختان چناری که در حاشیه خیابانها کاشته شده میوه‏های توت که بر شاخسار درختان نشسته و پرپشتی بیدهای مجنون توجه مرا به سوی خود جلب می‏کند. واژه «کارون» یعنی هتل محل اقامت ما تعجبم را دوچندان می‏کند. ما در کشورمان نام «هارون» را بسیار دوست داریم و بر روی فرزندانمان می گذاریم اما نمی‏دانستیم که کارون[1] را به عنوان اسم استفاده می‏کنند. آدرس هتل گویی خلاصه‏ای تمدن ایران است: خیابان غفاری ـ تقاطع زرتشت ـ میدان ولی عصر...

برنامه‏ریزی شهری و خدمات شهرداری در تهران از کشور ما که نامزد عضویت در اتحادیه اروپا هستیم فرسنگها پیشرفته تر و جلوتر است. تهران پر از مناظری است که انسان را به حیرت وامی‏دارد. نمی‏دانید کجا را تماشا کنید. دیوار ساختمانها مملو از مناظر زیبا و رنگارنگی است که توسط نقاشان ایرانی ترسیم شده است. در برخی از این تصاویر عکس رزمندگانی که در جنگ با عراق کشته شده‏اند و یا آیت‏الله‏های ایرانی به چشم می‏خورد. هنر مجسمه‏سازی نیز بسیار پیشرفت کرده است. چه از نوع مدرن یا کلاسیک و یا به صورت سر در همه جا  می‏توان دید. کاریکاتورها نیز همینطور... شهرداری تهران با هدف آموزشی کاریکاتورهایی را به صورت پوسترهای بزرگ برای مبارزه با تکدی‏گری و اعتیاد در همه جای شهر نصب کرده است. دولت ایران در سالهای اخیر به این دو موضوع اهمیت زیادی داده است. اگر بگویم تهران با این اوصاف یک گالری باز هنر است گزافه نگفته‏ام. کسانی که با هنرهای زیبا سرگرم می‏شوند، از شرایط زندگی راضی هستند... 

زنان همسایه...

در ایران به پوشش اسلامی حجاب گفته می‏شود. حجاب در ایران اجباری است. چه زنان ایرانی و چه خارجیها براساس قانون باید موهای خود را بپوشانند. این قانون شامل همه زنان از ادیان مختلف گرفته تا زنان دیپلماتهای خارجی می‏شود. این اجبار باعث شده حجابهایی با هدف زینت ایجاد شود که دیدن این مناظر شما را به خنده و تبسم وامی‏دارد. تصور می‏کنم اگر حجاب در ایران آزاد شود بیش از نیمی از زنان پایتخت بی‏حجاب خواهند شد. با نگاهی سطحی به حجاب زنان به راحتی می‏توان فهمید که کدام از روی اعتقاد، اجبار و یا بطور سنتی خود را پوشانده است. این وضعیت ما را به دهه هشتاد ترکیه می‏برد. زمانی که خیال می‏شد با جایگزین شدن توربان[2]  مسئله حل می‏شود. اما مردم با به سر کردن کلاه، کلاه گیس و ...سعی می‏کردند با آن مبارزه کنند. زنان قدرت تخیل بسیار بالایی دارند و ما یکبار دیگر تأکید می‏کنیم که استبداد، اجبار و زور از هر نوع که باشد انسانی نیست. مکان چه ایران باشد چه ترکیه هیچ فرقی نمی‏کند.

در اینجا به یاد ذهنیتهای فسیل‏شده‏ای[3] که می‏گویند «اگر اینجا را نمی‏پسندند به ایران یا عربستان بروند... یا حجاب را بردارند و یا کشور را ترک کنند...» می‏افتیم و از خداوند می‏خواهیم که هر کسی را در کشور خود خوشبخت نماید.

با ارباب جراید که ملاقات داشتیم همگی به حضور بانوان باحجاب در همه عرصه‏های اجتماعی افتخار می‏کردند. من در صحبتهای خودم با آنان به عنوان کسی که به خاطر حجاب هم از معلمی اخراج شده و هم کارت خبرنگاری از دستش گرفته شده تأکید می‏کردم که اجبار در هر صورت چیز خوبی نیست. نه اجبار به پوشاندن زنان و نه اجبار به باز کردن هیچکدام فطری نیست. زیرا با اینکار باعث می‏شوید که مخاطب شما به نفاق و دورویی متوسل شود. کدام زمامدار عاقلی دوست دارد که شهروند خود را به سوی دورویی سوق دهد؟

پس از بحثهای زیاد سرانجام به شما می‏گویند که: حجاب قانونی است و این قانون را نمایندگان مردم تدوین کرده‏اند.

من زبان به شکایت از کشورم در نزد دیگران نگشودم. اما انسان با دیدن این تابلو در کشور همسایه خواه ناخواه با خود فکر می‏کند و خود را به محاکمه می‏کشد: در حالی که در کشور من هیچ قانونی در این خصوص وجود ندارد، سالهاست تعداد زیادی از دختران و زنان ما به دلیل داشتن حجاب حق آموزش از آنها سلب شد و دست به دامن دادگاه حقوق بشر اروپا شدند. چه دولتهایی که با شعار حل مسئله حجاب بر مسند حکومت تکیه زدند اما... حداقل در ایران به تعبیر ملانصرالدین مطابق کتاب عمل می‏کنند و می‏گویند: «قانون وجود دارد». اما ما ناامید نیستیم. زیرا ناامیدی پایان عمر است.

زنان ایران در همه صحنه ‏های زندگی حضور دارند

تلویزیونها...

زنان گوینده در تلویزیون، گوینده اخبار، بازیگران تئاتر و سینما، هنرمندان سینمای بومی، زنان نوازنده در ارکستر سنفونی ایران ... همگی محجبه هستند. از همه زیباتر حجاب زنان گوینده تلویزیون به قدری زیباست که... وقتی همچون نگاه به یک تابلوی زیبا به آنها نگاه می‏کردم، با خود گفتم: «دستور حجاب چقدر برازنده زن و تمام کننده خلقت اوست...» اوقات شرعی هر روز بر پایین صفحه تلویزیون نقش می‏بندد.

زن همه جا زن است...

صرف نظر از زمان و مکان همه زنان یک وجه مشترک دارند: خرید کردن... زنان عجم هم از این قاعده مستثنی نیستند.

فرصتی پیش آمد تا در خیابان قدم بزنم. جالب بود که پارچه فروشیها از فروشگاههای لباس حاضری بیشتر مشتری داشتند. از لباسهای زنان پیدا بود که بیشتر آنان توسط خیاطان دوخته شده بودند. با خودم گفتم که خیاطی در اینجا باید خیلی مرسوم باشد. جالب بود که همان شب در تلویزیون برنامه‏ای بود که یک خانم را در حال آموزش خیاطی نشان می‏داد. حقیقت را بخواهید خیلی زیبا بود. در روزهای بعد از زبان یک فرد مسئول شنیدم که در مکانهایی به نام حسینیه که برای اجرای مراسم به یاد حضرت حسین ایجاد شده برنامه‏های آموزشی مختلفی از جمله خیاطی برای زنان تدارک دیده شده است. جالب اینکه که بعضی از مردم داوطلبانه منازل خود را تبدیل به حسینیه کرده‏اند. برنامه‏های آموزشی توسط معلمانی که از طرف بنیادهای مختلف فرستاده می‏شود، برگزار می‏گردد. بیشتر کسانی که منازل خود را در اختیار اینگونه برنامه ها قرار می‏دهند، از خانواده شهدا هستند... همبستگی اینچنینی مردم قابل تحسین است.

حضور زنان در جامعه ایران...

براساس آخرین آمار ارائه شده 40%  از کارکنان ادارات را زنان تشکیل می‏دهند. نمایندگان زن در مجلس حضور دارند. در حال حاضر زنان در پستهای معاونت رئیس جمهور، مشاور رئیس‏جمهور و مدیریتهای ارشد کشور حضور دارند.

تعداد زنانی که در محاکم قضایی به کار مشاوره و وکالت مشغولند نیز بسیار زیاد است. دختران ایرانی در المپیادهای علمی بین‏المللی صاحب مدال شده‏اند. حدود 23 ارگان انتشاراتی مختص زن و خانواده در ایران فعالیت دارند. تعداد زنان در مشاغل کارگردانی، صاحب امتیاز نشریات، خبرنگاری و تهیه‏کنندگی برنامه‏های رادیو و تلویزیون بسیار بیشتر از آن است با کشور ما قابل قیاس باشد... در رشته‏های مختلف ورزشی زنان ایرانی چه در بخش مسابقات و چه در بخش داوری تورنمنتهای بین‏المللی صاحب عنوان هستند. به عنوان مثال با یک خانمی آشنا شدیم که هم صاحب امتیاز یک مجله بود و هم مربی‏گری یک تیم والیبال دختران را به عهده داشت...

زنان ایرانی تقریبا در همه رشته‏های ورزشی از شنا گرفته تا اسکی، بسکتبال، فوتبال و از سوارکاری تا تیراندازی و غیره دارای مدالهای بین‏المللی هستند...

درحین نوشتن این سطور حرفهای آقای آیدین چوبوکچو که او نیز با ما همسفر بود، در ذهنم تداعی می‏شود که می‏گفت: «به کسانی که از ایران انتقاد می‏کنند، می‏گویم: ابتدا مانند ایران باشید و سپس از آن انتقاد کنید».

مشاهداتم از نمایشگاه

از بروشوری که هنگام رفتن به نمایشگاه به ما داده بودند، متوجه می‏شویم که این مکان همانند یک «دهکده نشریات» است. زیرا در نقشه به وجود مسجد، محل استراحت، واحدهای غذاخوری، نشریات منظم، انتشارات داخلی، انتشارات خارجی،  انتشارات مذهبی، انتشارات صوتی و تصویری هر کدام در ساختمانهای مستقل اشاره شده بود.

اتوبوسهایی که مردم را از شهرستانهای مختلف برای بازدید از نمایشگاه آورده‏اند، موجب ازدحام شدید در ترافیک منتهی به نمایشگاه شده است. کم‏کم داریم به محل نمایشگاه نزدیک می‏شویم که راهنمای ما آقای سلطانی، با دست به اتومبیل جلویی اشاره کرده و می‏گوید: «این اتومبیل حامل یکی از وزراست». بدون اسکورت و هرگونه محافظی... برایم بسیار جالب بود...

در نمایشگاهی که بیش از 2000 هزار ناشر داخلی و خارجی در آن شرکت کرده بودند، تنوع موضوعات و رغبت مردم به ویژه جوانان به کتاب نشان‏دهنده غنی بودن دنیای اندیشه و تفکر در ایران است. در واقع ایران نه فقط در فعالیتهای علمی بلکه در زمینه ادبیات، سینما، مینیاتور، تذهیب و خط، موسیقی و مانند آن دارای هنرمندانی است که شهرت جهانی دارند. نمایشگاه به عنوان مکانی که میوه‏های این تلاشها را در معرض دید عموم قرار می‏دهد، بسیار دیدنی است...

ابتدا به محل نمایش نشریات منظم می‏رویم. مجلات هفتگی و ماهیانه بسیاری خطاب به زنان، جوانان و کودکان توسط مؤسسات مختلف منتشر می‏شود. نام برخی از آنان را هم یاد گرفتیم: «نوجوان، محجوبه، زمزم، طاهره و ... »

مجلات ورزشی، مجلات کاریکاتور، نشریات ویژه معلولین، مجلات کودک و نوجوان، مجلات فکری و دانشگاهی، مجلات اقتصادی و دهها مجله در زمینه‏های مختلف... هر کدام در مکانهای جداگانه‏ای به نمایش در آمده‏اند.

در دیدار با مسئولین مجلات وقتی مجله خودمان (بیزیم عائله) را به آنها نشان دادم با تقدیر و توصیف از آن تمجید کردند.

ملانصرالدین و مولانا جلال الدین

ایران جامعه‏ای است که مزاح و خنده را دوست می‏دارد. این موضوع از اهمیتی که آنان برای مزاح قائلند کاملا مشخص است. در نمایشگاه بیش از 10 مجله فکاهی به نمایش گذاشته شده بود. در بخش فکاهی چشمم به تصاویر ملانصرالدین افتاد. دوستم آقای حقی که مترجم ما بود، گفت که: ایرانیها سلاجقه را از خودشان می‏دانند و لذا ملانصرالدین را نیز از خود می‏دانند. در مورد مولانا نیز همینطور است. ایرانیها معتقدند که مولانا از خراسان به آناطولی مهاجرت کرده و خراسان اکنون یکی از ایالتهای 28 گانه ایران است. آنها به ما خرده می‏گیرند که: شما ترکها خیال می‏کنید که خراسان هم مانند ارزروم یکی از شهرهای ترکیه است. جالب است نه؟

فارسی و ترکی

زبانشناسان می‏گویند در سایه مشترکات تاریخی ما با ایرانیان بیش از 6000 واژه فارسی در زبان ترکی وجود دارد.

ایرانیها انسانهایی هستند با لطایف ظریف: «یک ترک و یک فارس سعی داشتند که به زبان انگلیسی با هم حرف بزنند، اما متوجه می‏شوند که کاری نشدنی است.  سرانجام فرمولی را پیدا می‏کنند، فرمول این بوده؛  تو ترکی صحبت کن و من فارسی، اینطوری بهتر همدیگر را می فهمیم...» 

از شوخی گذشته در ایران به آموزش زبان خارجی اهمیت ویژه‏ای داده می‏شود. مراکز آموزش زبان خارجی فراوان است و ارزان.

علاقه به موتورسیکلت

باوجود ارزانی بنزین و فراوانی اتومبیل، مردم موتورسیکلت را برای تردد ترجیح می‏دهند و بصورت خانوادگی از آن استفاده می‏کنند. به ویژه جوانان..

آموزش

دانشجویان دانشگاهها از طریق برگزاری کنکور انتخاب می‏شوند. مراکز آموزش کنکور در ایران نیز وجود دارد. در ایران حدود 2 میلیون نفر دانشجو وجود دارد. در کنار دانشگاههای دولتی دانشگاههای غیرانتفاعی نیز فعالیت دارند. در سالهای اخیر دانشگاه‏های آزاد نیمه‏دولتی نیز زیاد شده‏اند. دانش‏آموزان دختر و پسر از دوره ابتدایی تا دبیرستان در مدارس جداگانه آموزش می‏بینند. اما در دانشگاهها مختلط هستند. دانشگاه جداگانه ای نیز ویژه دخترانی که تمایل به تحصیل در دانشگاههای مختلط ندارند، وجود دارد: دانشگاه الزهرا. حتی رئیس این دانشگاه نیز زن است.

در ایران یک نوع سیستم بورس همگانی موجود است. در سیستم آموزشی این کشور مثل کشور ما از دانشجویان باج نمی‏گیرند. دانشجویان متأهل خوابگاه متأهلی و کمک هزینه تحصیلی دریافت می‏کنند. دولت می‏گوید: «کافی است که مردم به دنبال آموزش باشند» 

محبت به اهل بیت

همانگونه که در کشور ما روی کوهها و تپه‏ها نوشته می‏شود: «خوشا به سعادت کسی که ترک باشد»!، در ایران نیز روی هر کوه و تپه‏ای نوشته شده: یاعلی، یاحسین، یافاطمه زهرا و یاحسن! بر روی چمنها، تابلوهای بین شهرها و شیشه عقب اتوبوسها. (جالب است که اغلب کلمه اغدیر زینت‏بخش شیشه عقب اتوبوسها است. معلوم است که مردم ایران به اغدیر علاقه خاصی دارند) حتی بر روی کارت پستالها نیز این محبت به اهل بیت ابراز شده است. تمثال حضرت علی تقریبا در همه جا به چشم می‏خورد.

جمله علی ولی الله را به اذان معمولی اضافه کرده و نماز را در سه وقت به جای می‏آورند. غیر از نماز صبح نمازهای ظهر و عصر و مغرب و عشاء را با هم اقامه می‏کنند.

بر روی سنگی که بویژه از تربت کربلا ساخته شده سجده می‏کنند. شیعه‏ها در موضوع خلافت حضرت علی به اندازه ای مبالغه می‏کنند که آن را جزء اصول امامت می‏دانند. آنان معتقدند در مسئله خلافت حضرت علی مورد ظلم واقع شده است... 

رشته کوههای البرز

قله‏های کوه البرز که در حاشیه شمالی تهران امتداد &