روابط فرهنگي ميان دو دولت ايران و عثماني سبب شده بودكه زبان فارسي در كنار زبان غربي جايگاهي ارزشمندي در سازمانهاي آموزشي دوره عثماني بدست بياورد. ميدانيم كه بسياري از دانشمدان دوره جمهوريت نيز با زبان فارسي به ويزه با شكل مكتوب آن آشنائي كامل دارند. توجه به زبان و ادبيات فارسي در ارزروم سبب شد كه در سال 198 گروه زبان و ادبيات فارسي – عربي وابسته به دانشكده ادبيات شروع بكار كرد و اين گروه از سال 1982 به اين طرف بعنوان بخشي از گروه زبانها و ادبياتهاي شرقي به خدمت خود ادامه ميدهد.

تاريخ دانشگاه آتاتورك، داستان محقق يكي از روياهاي جمهوري تركيه است. آتاتورك ، بينانگذار جمهوري تركيه در سال 1937 به هنگام سخنراني افتتاحيه خود در مجلس تركيه به احداث يك دانشگاه بزرگ در آناطولي شرقي اشاره كرد. نخستين قدم در اين راه 12 سال پس از درگذشت آتاتورك برداشته شد و كميسيوني كه تشكيل يافته بود پيشنهاد كرد كه دانشگاه شرق در ارزورم احداث گردد. عنوان دانشگاهي كه قرار بود تاسيس شود و براساس مفاد قانون شماره 6373 به دانشگاه آتاتورك تغيير يافت و متعاقب تصويب قانون دانشگاه آتاتورك (1959) مقدمات به احداث دانشگاه به پايان رسيد.

دانشگاه آتاتورك در تاريخ 17 نوامبر 1958 در ساختمان يك مدرسه ابتدائي با دو دانشكده كشاورزي و ادبيات و مجموعا 135 دانشجو شروع بكار كرد.

گروه زبان و ادبيات فارسي بطوريكه ذكرش گذشت در سال 1968 تحت عنولان «گروه زبانها و ادبياتهاي عربي - فارسي» تشكيل شد و آموزش زبان وادبيات فارسي (دوره ليسانس) در سال تحصيلي 75-1976 آغاز گردد. اين گروه در سال 1983 عنوان « گروه زبانها و ادبياتهاي شرقي» بخود گرفت.

هر چند تعدادي از فارغ التصحيلان اين گروه به خدمت نهادهاي وابسته به وزارت فرهنگ در مي آيند، اشتغال آنان در مدارس پذيرفته نشده است.

از سال 1982 كه گروه زبان و ادبيات فارسي بصورت مستقل شروع بكار كرده ، تاكنون 373 دانشجو (199 دختر و 174 پسر) در دوره روزانه و 83 دانشجو (37 دختر و 46 پسر) فارغ التحصيل داده است. از ميان فارغ التحصيلان اين گروه كه به مقالات مهم دست يافته اند مي توان به استاداني چون چوغنكي ، ياسين ، قره اسماعيل اوغلي و دانشياراني چون شفق و وانلي اوغلي اشاره كرد. تعداد دانشجويان در حال حاضر به شرح زير است :

دوره ليسانس (23) ، دوره فوق ليسانس (3) ، دوره دكترا (3)

هر چند كتابخانه گروه تعدادي از منابع و فرهنگنامه هاي را در اختيار دارد ، از نظر آثار معاصر بسيار فقير است. اعضاي گروه انتظار دارند كه رايزني فرهنگي در ايجاد ارتباط اين گروه با دانشگاههاي ايران و تامين منابع مورد نياز اقدامات لازم را كماكان بعمل آورد.

1) دكتر احمد احسان تورك (استاد)

او در سال 1925 متول شد، پس از پايان تحصيلات خود در دانشكده ادبيات دانشگاه استانبول (گروه فارسي –عربي) وارد دانشگاه آتاتورك شد (1960) و به تدريس در گروه باستانشناسي فارسي – عربي آغاز كرد. از ميان انتشارات دكتر تورك مي توان به « ديوان ابي مقبل» ، « اين الانباري وآثار او» ، « راعي واشعارش» اشاره كرد. وي به تدوين مقالاتي چون « خوازيستنامه فيض الله افندي» و « ورود تركان به الجزاير» نيز دست زده است.

2) دكتر نظيف شاهين اوغلي (استاد)

او در سال 1936 در يكي از روستاهاي طرابوزان متولد شد. پس از اتمام تحصيلات مقدماتي، وارد دانشكده ادبيات دانشگاه استانبول شد و در سال 1963 به دريافت درجه ليسانس از رشته زبانشناسي عربي – فارسي نائل آمد. شاهين اوغلي در سال 1966 درجه دكترا گرفت و پس از انجام خدمت سربازي حدود يك سال در ايران و حدود بيست ماه در فرانسه به انجام تحقيقات علمي دست زد.

از وي 3 كتاب و مقاله (كه بعضي بصورت مدخل در دايره المعارفها جاي گرفته اند ، باقي مانده است . عنوان برخي از آنها عبارتند :

نويدي شيرازي و سلامان وابسال (عنوان رساله دكترا)

مقوله آزادي نزد سعدي و ابن تيميه

تصوف در سعدي

فهرست كتابهاي دستور زبان فارسي ( با الفباي قديم)

جايگاه واهميت تصوف در اسلام

دستور زبان فارسي (صرف و نحو)

آموزش فارسي در تركيه و ابعاد آن

3) دكتر عمر اوكوموش (استاد)

او در سال 1943 در آروشن متولد شد. پس از اتمام تحصيلات دوره دبيرستان، وارد دانشكده ادبيات دانشگاه استانبول شد. پس از آن كه در سال 1993 عنوان استادي را كسب كرد به دانشگاه حران انتقال يافت.

4) دكتر صائمه اينال صاوي (استاد)

او در سال 1934 در قسطموني بدنيا آمد. در سال 1962 از گروه زبانهاي كلاسيك شرقي (دانشكده زبان ، تاريخ – جعرافياي دانشگاه آنكارا) فرهيخته شد و حدود يك سال در بنياد زبان ترك مشغول خدمت گرديد. با استفاده از بورس تحصيلي به دانشگاه عليگر ( هندوستان) رفت و در آنجا به دريافت درجه فوق ليسانس زبان وادبيات فارسي نائل آمد. سپس عازم ايران شد ودر سال 1969 به اخذ درجه دكتراي زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه تهران توفيق يافت و مدت سه سال در دانشكده ادبيات دانشگاه تهران به عنوان مربي مشغول شد و در عين حال مسئوليت آثار تركي كتابخانه پهلوي را برعهده گرفت.

وي در سال 1972 به تركيه بازگشت و در دانشكده علوم اسلامي دانشگاه آتاتورك مشغول خدمت شد.

پس از طي دوره هاي كارشناسي و آسيستاني در اين دانشكده ، عازم آمريكا شد و در دانشگاه پنسيلوانيا به انجام تحقيقات مبادرت ورزيد. دكتر صائمه اينال صاوي پس از ارتقاء به درجه دانشياري (1986) به دلايل خانوادگي بازنشسته شد و مدتي (از سال 1988 تا 1991) در نمايندگي سازمان ملل متحد در آنكارا خدمت كرد. وي در سال 1991 مجددا به دانشكده ادبيات دانشگاه آتاتورك بازگشت و به دريافت درجه استادي موفق شد.

آثار زيادي (كتاب و مقاله) از وي در دست است . عنوان برخي از آنها عبارتند از :

سير العباد الي المعاد ( رسال دوره ليسانس)

خلاصه احوال الشعراء (رساله دوره فوق ليسانس)

تصحيح يكي از متون دستوري با ذكر مقدمه كامل در باره تاريخ و تحول دستور زبان فارسي در عثماني و تركيه ( رساله دوره دكترا)

هلالي جغتايي

خلاصه اي از تاريخ زبان فارسي در آناطولي (به زبان انگليسي)

دستور نويسي در دوره تنظيمات

او در سال 1963 در ارزروم بدنيا آمد . پس از اتمام تحصيلات دوره دبيرستان ، وارد دانشكده ادبيات دانشگاه ارزروم شد و به دريافت درجه ليسانس (1988) و فوق ليسانس زبان و ادبيات فارسي (1992) نائل آمد.

آثار دكتر ييلدريم درسه قسمت به شرح زير عبارتند از :

1) رساله هاي پايان تحصيلي

سلطان احمد جلاير و ديوان او به نام كتاب المقدمه (رساله فوق ليسانس)

جمله سازي درگلستان و بوستان سعدي ( رساله دكترا)

2) كتابها

دستور زبان فارسي ( سه مجلد) ، ارزروم 2000 – 1996

افعال ، صيغه ها و زمانها در فارسي ، استانبول 1997

متون معاصر فارسي ، ارزروم 1997

جمله هاي مركب در فارسي ، ارزروم 2000

منابع ادبيات فارسي، ارزروم 2000

3) مقالات

نگرش سعدي به دولتمردان ، ...

نگاهي عمومي به تاريخ دستور زبان فارسي

جايگاه ادبيات كودكان در تاريخ ادبيات فارسي

فريدون مشيري و شعر او

فروغ فرخزاد و شعر او

ابوالقاسم لاهوتي و شعر او

ابوالممالك فراهاني و شعر او

اساطير ايراني

او درسال 1955 در ارزروم متولد شد. در سال 1980 به دريافت درجه ليسانس زبان و ادبيات عربي – فارسي نائل آمد. در فاصله سالهاي 1981 تا 1982 در انستيتوي عالي اسلام ارزروم به عنوان آسيستان ادبيات ترك – اسلامي مشغول شد. مدت ده سال (از 1983 تا 1993) به عنوان معلم زبان فارسي در دانشگاه فرات (الازيق) خدمت كرد. از سال 1992 به اين طرف خدمت خود را در دانشگاه آتاتورك ادامه ميدهد.

آثار دكتر آتالاي در چهار قسمت به شرح زير عبارتند از :

1) رساله هاي پايان تحصيلي

نشر انتقادي مثنويها صنم و دلرباي كاستي نيشابوري ( رساله فوق ليسانس)

نشر انتقادي ديوان فارسي نفعي (رساله دكترا)

2) كتابها

فرهنگ ادبيات با همراهي محمد وانلي اوغلي

شرح جزيره مثنوي با همراهي تورگوت قراباي

بلاغت عثمانيه با همراهي تورگوت قراباي

تاريخ ادبيات ايران از آغاز تا دوره غزنويان

تاريخ ادبيات ايران در دوره سلجوقيان

ادبيات ايران در دوره هاي مغول؛ تيموري، صفوي و قاجار

3) مقالات :

خاقاني و حليه او

شعر نفعي

بهاريه فارسي در خصوص سليم سوم

4) تراجم:

صوره النبويه در ادبيات ترك (ترجمه از عربي)

در باره ماهيت شعر(مقاله اي از زرين كوب)

تاريخچه نقد شعر در ايران (مقاله اي از زرين كوب)

او در سال 1962 در يكي از روستاهاي تابع الازيق متولد شد. پس از پايان تحصيلات دوره دبيرستان وارد دانشگاه آتاتورك شد و با دريافت درجه ليسانس زبان و ادبيات فارسي (1986) به عنوان كارشناس گروه زبان و ادبيات فارسي مشغول كار شد. وي در سال 1992 به دريافت درجه فوق ليسانس و درسال 1996 به اخذ درجه دكترا از همان گروه توفيق يافت.

آثار دكتر چفت چي در سه بخش به شرح زير عبارتند از :

1) رساله پايان تحصيلي :

سراجي و ديوان او (رساله فوق ليسانس)

عبيد زكافي : نگرشهاي اجتماعي، اخلاق و فلسفه او (رساله دكترا)

2) كتابها

هجو و نقد اجتماعي، در ادبيات كلاسيك فارسي ، ارزروم 2000

گزيده اي از نوادر امثال عبيد زاكافي ، ارزروم 2000

3)مقالات :

هجو مزاح در ادبيات كلاسيك اسلامي (در سه قسمت)

يك اثر ناشناخته از عبيد زاكافي

پيام داستان موش و گربه

او در سال 1965 در يكي از بخشهاي تابع قونيه متولد شد. پس از اتمام تحصيلات دوره دبيرستان ، وارد دانشگاه آتاتورك شد و در سال 1988 به دريافت درجه ليسانس زبان و ادبيات فارسي نائل آمد. پس از انجام خدمت سربازي در گروه زبان و ادبيات فارسي مشغول خدمت شد و متعاقبا در سال 1992 دريافت درجه فوق ليسانس و در سال 1996 به اخذ درجه دكترا توفيق يافت.

وي متاهل است و چهار فرزند دارد.

آثار دكتر دگير من چاي در چهار بخش به شرح زير عبارتند از :

1) رساله هاي پايان تحصيلي:

كتاب الغربيات ، سلطان احمد جلاير (رساله فوق ليسانس)

ربابنامه سلطان ولد ( رساله دكترا)

2) كتابها:

رباعيات سلطان ولد ، ارزروم 1996

اشعار عربي سلطان ولد ، ارزروم 1996

فنون بلاغت و صناعات ادبي، ارزروم 1996

عروض و قافيه ، ارزروم 1996

توشيحات ، ارزروم 1998

متون كلاسيك و تاريخ، ارزروم 1999

قصيده منثور بديع الاسحار مولانا قوام الدين گنجوي ، ارزروم 1999

بديعيه يا ... ، مصنوعه در ادبيات ايران ، ارزروم 2000

3) مقالات :

مفاهيم مربوط به مولانا ومولويگري در مثنوي انتها نامه

انواع وزن درد يوان عطار

انواع وزن در ديوان سنائي

مولانا شمس الدين بروعي و قصيده منثور او

بدايع العروض علي الابتداء

4) تراجم:

روش نقد ادبي (از پرويز ناتل خاندي)

پيدايش و گسترش ادبيات تطبيقي (از جواد هيات)

مقصود از ادبيات تطبيقي چيست ؟ (از شهناز شاهين)

او در سال 1949 در تبريز بدنيا آمد. پس از فراغت از تحصيلات دبيرستاني كه در مولد خودانجام داد ، وارد دانشگاه آتاتورك شد و به تحصيلات خود در رشته علوم اقتصادي و اداري ادامه داد و درسال 1976 فرهيخته شد. پس از مدتي كار در ايران ، در سال 1988به جهت ازدواج به ارزروم بازگشت و درگروه زبان و ادبيات فارسي مشغول كار شد.

امير چوپاني در سال 1991 به تابعيت جمهوري تركيه در آمد و عنوان مربي گروه بدست آورد. وي در سال 1993 به اخذ درجه فوق ليسانس در رشته زبان و ادبيات فارسي نائل آمد و درحال حاضر مشغول تدوين رساله خود با عنوان « محافل ادبي دوره غزنويان» مي باشد. امير چوپاني متاهل و سه فرزند دارد.

امير چوپاني به جز « عصمت بخاري و غزنويان» (رساله فوق ليسانس) سه جلد كتاب درسي درخصوص ترجمه وانشاء نيز فراهم كرده است.

او در سال 1964 در ارزروم متولد شد و پس از اتمام تحصيلات دوره دبيرستان وارد دانشگاه آتاتورك شد و به تحصيلات خود در رشته زبان و ادبيات ادامه داد. وي كه از سال 1994 در گروه زبان وادبيات فارسي خدمت ميكند ، در سال 1998 به اخذ درجه فق ليسانس از اين گروه موفق شد. وي در حال حاضرمشغول ادامه تحصيل در دوره دكتر است.

گوك خان علاوه بر«ناصر بخاري و قصيده هايش» (رساله فوق ليسانس) دو مقاله نيز تهيه كرده است.

او در سال 1975 در ارزروم بدنيا آمد. پس از اتمام تحصيلات دوره دبيرستان وارد دانشگاه آتاتورك شد و درسال 2002 به اخذ درجه فوق ليسانس نائل آمد. مشارا ليه از همان سال به بعد در گروه زبان و ادبيات فارسي خدمت ميكند.